614 
Natuurkunde. — De Heer Kamerlingh Onnes biedt aan Supple- 
ment N°. 39a bij de Mededeelingen uit het Natuurkundig 
Laboratorium te Leiden : W. H. Keesom: „De tweede viriaal- 
coëfficient V o Or harde bolvormige moleculen, ivier onderlinge 
aantrekking aequivalent is aan die van in hun middelpunt 
geplaatste quadrupolen. 
(Mede aangeboden door den Heer Lorentz.) 
§ 1. Deze mèdedeeling vormt eene voortzetting van het in 
Suppl. N°. 24 (April ’J2) begonnen onderzoek, waarvan het doel is 
voor verschillende onderstellingen omtrent bouw en krachtwerking der 
moleculen de eerste termen in de ontwikkeling van de toestands- 
vergelijking naar opklimmende machten van v als functies van 
de temperatuur af te leiden, ten einde daarna het voorhanden waar- 
nemingsmateriaal hiermede te vergelijken. Het is duidelijk dat het 
daarbij aangewezen is stap voor stap van de eenvoudigste tot meer 
gecompliceerde onderstellingen op te klimmen. 
In Suppl. N°. 24è § 6 werd de tweede viriaalcoëfficient, d. i. B 
in de toestandsvergelijking: 
p*=A^l+-+- + ..\,j (1) 
afgeleid voor harde concentrisch gebouwde bollen, die in hun middel- 
punt een bipool dragen, of wier onderlinge attractie met die van 
aldus geplaatste bipolen overeenkomt. In eene volgende mededeeling 
zal o.a. aangetoond worden, dat de daarbij in acht gehouden be- 
perking tot concentrisch gebouwde moleculen, voor zoover de afleiding 
van B betreft, kan opgeheven worden. 
In Suppl. N°. 25 werd daarna o.a. aangetoond, dat de temperatuur- 
afhankelijkheid van den tweeden viriaalcoëfficient van waterstof 
van — 100° tot 100° C. overeenkomt met die, welke voor zoo- 
danige bipool-moleculen werd afgeleid. 
Intusschen is in het bijzonder uit de onderzoekingen van Debije *) 
betreffende dielectrische constante en brekingsindex duidelijk geworden, 
dat de moleculen der tweeatomige elementaire gassen geen bipool- 
moment bezitten. De eerstvolgende stap in de theoretische ontwikkeling 
der toestandsvergelijking schijnt nu deze te zijn, dat van de ontwik- 
keling van het at tractie potentiaal buiten het bolvormige molecuul 
in bolfuncties de volgende term, d. i. die van den graad —3, als alleen 
i) P. Debije, Physik. ZS. 13 (1912), p 97. W. G. Mandercloot, Diss. Utrecht 
1914, p. 56. N. Bohr, Phil. Mag. (6) 26 (1913), p. 866. 
