615 
aanwezig beschouwd wordt. De aan deze ruimte-bolfunctie beantwoor- 
dende oppervlakte-bolfunctie van de tweede orde reduceert zich voor 
twee-atomige moleculen, die' we in deze mededeeling als in Suppl. 
N°. 24 b wat hun krachtveld betreft als omwentelingslichamen zullen 
behandelen, tot de zonale bolfunctie van de tweede orde. We komen 
dus zoo tot het vraagstuk, den tweeden viriaal-coefficient af te leiden 
voor een stelsel van harde bollen, wier attractie aequivalent is aan 
die van een quadrupool, waarvan de twee assen samenvallen, en 
die verkregen wordt door twee bipolen met de gelijknamige polen 
naar elkander toegericht in eikaars verlengde te plaatsen en hun 
ouderlingen afstand met behoud van een eindig quadrupool-moment 
tot nul te laten naderen. 
We stellen ons in deze mededeeling geheel op het standpunt der 
klassieke mechanica. De theorie der quanta komt, als men wil, 
slechts in zooverre te pas dat wij de behandeling van een mole- 
cuul, waarvan een der hoofdtraagheidsmomenten zoo klein is dat 
volgens die theorie de rotaties om de correspondeerende hoofdtraag- 
heidsas door de warmtebeweging slechts in onmerkbare mate beinvloed 
worden, vervangen door de behandeling van eene omwentelings- 
figuur volgens de beginselen der klassieke mechanica. Van een 
invloed der theorie der quanta op de rotaties om de beide andere 
hoofdtraagheidsassen evenals van een eventueelen invloed op de 
translatiebe weging zullen we hier afzien. Zoo misschien de draag- 
wijdte der verkregen uitkomsten hierdoor beperkt wordt, zij zijn 
dan toch in ieder geval toepasselijk op moleculen, waarvan de 
beide andere hoofdtraagheidsmomenten en eventueel het moleculair- 
gewicht in verband met het te beschouwen temperatuurgebied groot 
genoeg zijn. 
§ 2. We zullen ons du« hier de moleculen denken als harde con- 
centrisch gebouwde * 2 ) moleculen 3 ), in wier middelpunt zich een quadru- 
pool bevindt, die verkregen wordt door twee bipolen, wier assen in 
eikaars verlengde liggen en onderling tegengesteld gericht zijn, elkaar 
te laten naderen met behoud van een eindig quadrupool-moment. 
x ) J. G. Maxwell. Electricity and Magnetism. 3th ed. Vol. I, p. 197. 
z ) Hiermede wordt aangeduid dat de dichtheid over concentrische bolvormigc 
lagen uniform verdeeld is. De in Suppl. N n . 24 in verband met de uitdrukking 
„centrale krachten” gebruikte term „centraal gebouwd molecuul” wordt hier door 
de uitdrukking „concentrisch gebouwd molecuul” vervangen. 
3 ) De volgende afleiding geldt intusschen ook als de dichtheid symmetrisch om 
eene oo-tallige as verdeeld is, mits die as met de as van den quadrupool samenvalt. 
De uitkomst is, wat B betreft, trouwens nog algemeener en geldt ook wanneer 
de dichtheid willekeurig verdeeld is. 
40 * 
