049 
schijnsel bevestigd worden. Van af het begin, toen het tweede effect 
overwoog, tot aan het minimum, als het verdwenen is, moet de 
phase met een kwart schommeltijd zijn veranderd. 
Om nu verder de effecten 1 en 3 ( a , b) van elkaar te scheiden, 
kan men de ophanginrichting van het staafje 180° in azimuth doen 
veranderen. Bij denzelfden magnetisatietoestand van het staafje zal 
dan het koppel dat het van het overblijvende veld ondervindt van 
teeken wisselen en hetzelfde geldt van de werking van den com- 
penseerenden klos op het aan de staaf gehechte magneetje, als men 
den stroom in den klos hetzelfde laat blijven. De compensatie, wan- 
neer zij eerst gelukt was, blijft dus bestaan. Maar men ziet gemak- 
kelijk, dat zoowel het effect 3a als 3 b zijn omgekeerd. Zoowel het 
remanente magnetisme ( OA in tig. 2) als het verschil M — M' (wij 
bedoelen de horizontale componenten ervan) zijn 180° gedraaid, 
terwijl het overblijvende veld hetzelfde is gebleven. 
Het spreekt vanzelf, dat bij de azimuthverandering aan het eerste 
effect 1 niets wordt veranderd. Men heeft het dus in zijn macht de* 
effecten 1 en 3 (a, b) elkaar te laten versterken of tegenwerken. 1 ) 
Men kan, wat 1 en 3a betreft, zich er vooraf van overtuigen, welk 
geval zich zal voordoen. Daartoe heeft men slechts te letten op de 
richting van de afwijking die verkregen wordt, wanneer de stroom 
die bij een positieve omkeering ontstaat, door de windingen van 
den compenseerenden klos alleen, en niet door die van het staafje 
geleid wordt. 
Stel bv. dat die afwijking naar de positieve zijde is. Dan had het 
koppel door den compenseerenden klos op het magneetje AB uitge- 
oefend, bij de stroomrichting die aan de positieve omkeering vooraf- 
ging de negatieve richting. Maar dat koppel diende om de werking 
van het overblijvende veld op het magnetisme van het staafje op 
te heffen. Die werking was dus in de positieve richting, en dien- 
zelfden zin zal de werking van het overblijvende veld op het bij 
de positieve omkeering bestaande remanente magnetisme hebben. 
Effect 3a is dus tegengesteld aan effect 1 gericht. 
§ 7. Beschrijving der 'proeven. Nadat bij een aantal voorloopige 
9 In werkelijkheid werd bij het omdraaien zooveel aan bet toestel veranderd, 
dat men opnieuw moest compenseeren. Dit was o.a. hieraan te wijten, dat de 
afstand van het magneetje AB tot den klos K een weinig veranderde. Dit doet 
echter geen afbreuk aan het omtrent de teekenverandering van het effect 3 (a b) 
gezegde, waarop het hier alleen aankomt. 
