671 
Verder volgt uit de genoemde waarnemingen x = 3,9.10 - |2 , zoo- 
dat de coëfficiënt van Acq in (18) de waarde l,6.10- n heeft. Met 
^4 = 4,18.10 7 ; c = 0,03 en q = 11 wordt « = 0,00022, terwijl de 
uitzettings-coëfficient 0,00008 is. 
Voor tin is volgens de metingen van Lussana 
d loq x 
—A = — 8,7.10-n, x = 2,7. 1 0-12. 
dp 
Hier is c = 0,05 en q = 7,3, Dit geeft « = 0,00027. De uitzettings- 
coëfficient is 0,00006. 
Men ziet dat er aan de overeenstemming nog veel ontbreekt. 
§ 11. Voor een paar metalen kan men de waarde van — 
d log v 
uit metingen van Poynting 1 ) afleiden. Deze natuurkundige heeft nl. 
de veranderingen in lengte en dikte, waarmede het wringen van 
een draad gepaard gaat, onderzocht, een verschijnsel dat hier in 
het kort besproken moge worden, niet alleen om de getalwaarde 
die eruit volgt, maar ook omdat de theorie ervan veel overeen- 
komst vertoont met die van de uitzetting door de warmte. 
Wij beschouwen een cilindrischen draad, kiezen de as daarvan 
tot z-as en stellen ons voor dat hij, te beginnen met den spanning- 
loozen toestand, achtereenvolgens de drie volgende deformaties onder- 
gaat : 1°. een overal even groote dilatatie q in de richting der lengte, 
2°. een verplaatsing der deeltjes in radiale richting, zoodat de afstand 
r van een deeltje tot de as verandert met sr, waarbij s een functie 
van r is, en 3°. een wringing, waarbij elke doorsnede loodrecht op 
de as om haar snijpunt met die lijn over een hoek gedraaid 
wordt; # is dan de wringingshoek per lengte-eenheid. Wij stellen 
ons voor dat de temperatuur steeds constant wordt gehouden en 
zoeken nu de vrije energie van het lichaam in den door de drie 
stappen bereikten eindtoestand. Voor den oorspronkelijken toestand 
stellen wij de vrije energie 0, en wij berekenen de veranderingen 
met öehulp van (12) of van daarmede overeenkomende uitdrukkingen. 
Daar de tweede der bovengenoemde vormveranderingen eene dilatatie 
d (sr) 
in radiale en een dilatatie s in tangentieele richting teweeg- 
dr 
brengt, vinden wij de vrije energie die na de eerste twee stappen 
b Poynting, On the changes in the dimensions of a steel wire when twisted, and 
on the pressure of distortional waves in steel, Proc. Royal Soc. (A) 86 (1912), 
p. 534. 
