680 
Onderscheidt men daarentegen verschillende physische verklaringen 
van een zichtbaar verschijnsel, dan mag men niet één daarvan met 
den naam „gezichtsbedrog” bestempelen. Onderstellen wij eens dat 
twee jongens, die beide wat van natuurkunde weten, nooit iets 
gehoord of gezien hadden van de zee, en nu voor het eerst in de 
verte de branding zien op de kust. Een van hen zal misschien 
zeggen : ik zie strepen eu plekken van een witte vloeistof, als melk, 
die opduiken en bewegen en weer verdwijnen in blauw-groen water. 
Neen, zegt de ander, ik vind het veel waarschijnlijker dat het alles 
water is, en dat de witte vlekken veroorzaakt worden door terug- 
kaatsing en breking van het daglicht in schuim. Zoolang als de 
jongens niet op het strand kunnen komen, zullen zij hunne waar- 
nemingen moeten verscherpen en uitwerken en theorieën mogen 
maken; maar van geen van beiden kan men beweren dat hij zich 
met gezichtsbedrog bezighoudt. 
Wat de oorzaak ook moge zijn van de lichtverdeeling in de ge- 
zichtsbeelden die wij aanduiden met de namen zonnevlekken, pro- 
tuberanties, enz., er moet aan die verschijnselen een zekere stofver- 
deeling beantwoorden ; zij zijn dus in elk geval „reëele dingen” ; 
en de verplaatsing van een Fraunhofersche lijn is een „reëel effect”, 
zij moge dan veroorzaakt zijn door beweging in de gezichtslijn, of 
door drukking, of door anomale dispersie. De betrouwbaarheid van 
zulke verschijnselen als grondslagen voor eene phj ? sica van de zon 
is volstrekt niet verminderd nu het noodig blijkt ze te beschouwen 
als afhankelijk van een physisch proces, dat bij hare verklaring tot 
nu toe was over ’t hoofd gezien. 
Misschien is er wel eenige grond om te verwachten dat de ano- 
male dispersietheorie „vele van de thans gevolgde richtingen bij het 
onderzoek van zon en sterren sterk zal wijzigen of onnoodig maken” *) 
omdat zij andere vragen naar den voorgrond zou kunnen brengen; 
maar men behoeft volstrekt niet te vreezen dat zij „van vele pro- 
blemen die den onderzoeker bezighouden de oplossing practisch 
onmogelijk zou maken” 2 j ; de oplossingen zullen wellicht alleen 
den lichtboog die niets te maken hebben met het interferentieverschijnsel betreffende 
N0 2 . Ten opzichte van die lichte lijnen schijnen de donkere lijnen van het spectrum 
(die wij op het eerste gezicht ook voor doorloopende rechte lijnen houden) scheef 
te staan. De schijnbare donkere lijnen zijn echter opgebouwd uit hellende stukken* 
die niet aansluiten, doch ten opzichte van elkaar verschoven zijn (tengevolge van 
anomale dispersie), en wij krijgen nu den valschen indruk dat die onderstelde 
rechte lijnen in hun geheel scheef staan. 
- b St. John, Proc. Nat. Acad. of Sc. I, 21, 1915. 
2 ) St. John, 1. c. 
