682 
veilig aanneinen dat de stralen van het gemiddelde zonlicht uit 
plaatsen afkomstig zijn, waar de gemiddelde dichtheid van het 
gasvormige medium grooter is dan die van den dampkring aan de 
oppervlakte der aarde. Afwisselingen van dichtheid, ruim voldoende 
om kromming van lichtstralen te veroorzaken in een mate zooals 
onze theorie dat onderstelt, moeten zoo goed als zeker aangetroffen 
worden op de banen dier lichtbundels. Niemand toch zal ontkennen 
dat er beweging is in de zon. Zelfs indien de relatieve snelheden 
van verschillende deelen der fotosferische gasmassa nooit het bedrag 
van 0,5 kilometer per seconde te boven gingen (een schatting die 
astronomen, gewoon aan snelheden van honderden kilometers, laag 
zullen noemen) *), zouden zulke bewegingen toch nog tienmaal zoo 
snel wezen als aardsche stormen. Daarmee zouden noodzakelijk 
gepaard gaan drukgradienten en plaatselijke dichtheidsvariaties veel 
grooter dan die, waarmede onze meteorologen te maken hebben. 
Bovendien moeten vertikale convectiestroomen in het gasmengsel 
plaatselijke verschillen van temperatuur en van samenstelling ver- 
oorzaken, die evenals de drukverschillen aanleiding geven tot het 
ontstaan van onregelmatige gradiënten van optische dichtheid *). 
Men kan niet ontkomen aan de gevolgtrekking dat het inderdaad 
een wonder zijn zou wanneer in een medium, verkeerende in den 
genoemden toestand van matige beweging, zulke onregelmatige 
gradiënten niet voorkwamen, en dat twijfel aan hun bestaan zelfs 
een ongerijmdheid zou zijn in den gedachtengang van hen, die zich 
voorstellen dat in de zichtbare lagen der zon een voortdurende 
h Als bovenste grens is 0,5 K.M p, sec. gekozen omdat volgens Hansky (Mit- 
teil. Pulkowo, III, No. 25, 1908) de snelheid der eigen-beweging van zonnevlekken 
hoogstens 0,4 K.M. en gemiddeld slechts 0,15 K.M. per sec. is. Zijn nu zonne- 
vlekken vortices, dan zijn hunne bewegingen werkelijke verplaatsingen van stof. 
De snelheid van de materie die om de vortices circuleert, moet van dezelfde orde 
van grootte zijn. 
Hansky heeft ook de snelheden van granulaties bepaald. Deze varieerden tusschen 
de vrij nauwe grenzen 2,8 en 4,8 K.M. per sec. In dit geval echter is er geen 
voldoende grond om aan te nemen, dat zich met die waargenomen snelheid stof 
beweegt. Wij onderstellen, in den gedachtengang van onze theorie, dat we hier 
te doen hebben met de voortplanting van verdichtingsgolven, als bij geluid. De 
snelheid van zulke golven in een mengsel van waterstof, helium en sporen van 
andere gassen bij 6000 3 zou juist tusschen de genoemde grenzen vallen. 
2 ) Gevallen van luchtspiegeling bewijzen, dat zelfs de vertikale gradiënt der 
optische dichtheid van onzen dampkring kan worden omgekeerd door een matigen 
temperatuur-gradient. Straalkromming van een grootte zooals die voorkomt bij 
luchtspiegeling, zou zeer duidelijke refractie-effecten teweegbrengen op de zon, 
waar dc lichtwegen door de gasvormige middenstof zooveel langer zijn, en de 
waarschijnlijke richtingsveranderingen der stralen dus grooter. 
