688 
In geval n daarentegen hebben we te maken met de fijnere 
bijzonderheid dat het zwaartepunt van het iü-gebied iets meer ver- 
plaatst is dan dat van het F-gebied; het verschil van die twee ver- 
schuivingen bepaalt de vermindering die B teweegbrengt in het 
EvEBSHED-effect van A. 
Daar nu in geval de orde van grootte der verplaatsingen door 
wederzijdschen invloed bleek te zijn 0.006 A, kan men in geval « 
O 
nauwelijks meer dan 0.C02 A en misschien nog minder, als gemid- 
delde waarde verwachten, zelfs indien aan de afzonderlijke verschillen 
„gewicht” werd toegekend op de wijze als voorgesteld door Albrecht, 
en indien lijnen, die men kan verdenken van onder merkbaren 
invloed te verkeeren van buurlijnen aan heicle. kanten, uit de lijst 
waren weggelaten. 
Het negatieve resultaat van St. John is op grond van deze over- 
wegingen verklaarbaar. St. John’s bewering dat men, door het 
gegeven waarnemingsmateriaal aangaande het EvERSHED-effect te onder- 
zoeken op „wederzijdschen invloed”, de anomale dispersietheorie thans 
reeds „quantitatief en definitief” zou kunnen toetsen, was voorbarig. 
Een positief resultaat zou wel is waar een qualitatieve bevestiging 
geleverd hebben, maar het negatieve resultaat liet de kwestie hangende. 
En nu het bestaan van wederzijdschen invloed in andere gevallen 
duidelijk is aangetoond door Albrecht, twijfelen wij niet of het 
verschijnsel zal ook bij het EvERSHED-efifect wel gevonden worden 1 ). 
Misschien is het niet overbodig op te merken, dat de absolute 
grootte van de door buurlijnen veroorzaakte verplaatsingen (volgens 
Albrecht gemiddeld 0,006 A) geenszins geacht kan worden nu ook 
min of meer een maat te zijn voor het aandeel dat anomale dis- 
persie heeft in de verschijnselen van het Fraunhofersche spectrum. 
Dat aandeel moet vele malen grooter zijn. De wederzijdsche invloed 
is slechts een eigenaardig differentiaal-effeci, waardoor het integraal- 
effect (d. i. nagenoeg de geheele breedte van de Fraunhofersche lijn) 
zijn wezen openbaart. Slechts indien de Fraunhofersche lijnen in 
L ) Verplaatsingsverschillen van deze soort zijn volstrekt niet evenredig aan de 
sterkte der inftuenceerende lijnen. Wanneer men de verschillende mogelijke gevallen 
van lijnverplaatsing die door diagrammen van het type van Fig. 1 kunnen worden 
toegelicht, zich voorstelt en analyseert, ontdekt men gemakkelijk de fout in de 
bewering van St. John, (Mt. Wilson Gontr. No. 93, p. 11 dat de breede scha- 
duwen van zulke zeer sterke lijnen als H en K nu juist de plaats zouden zijn, 
waar wederzijdsche invloed (in het Evershed effect), indien die bestond, sterk aan 
den dag zou moeten komen. Daar een volledige uitwerking van deze kwestie meer 
plaats zou vorderen dan er hier aan kan worden gegeven, laat ik haar over aan 
den lezer, die den sleutel vinden kan in de opmerking, dat in zulke breede scha- 
duwen of „vleugels” de helling van de kromme n 0 vrij gering is. 
