731 
Scheikunde. — De Heer van der W aals biedt namens den Heer 
A. Smits eene mededeeling aan: „Over kritische eindpunten 
in ternaire stelsels” . 111. 
(Mede aangeboden door den Heer P. Zeeman). 
1. Projecties op den concentratie- driehoek. 
Reeds in een paar vroegere mededeelingen heb ik over het op- 
treden van kritische eindpunten in ternaire stelsels geschreven l ), 
voornamelijk om het belang, dat dit onderwerp voor de petrograjie 
en speciaal voor de chemie van het magma heeft. 
In mijn laatste mededeeling zijn achtereenvolgens 6 gevallen bespro- 
ken, waarvan het zesde betrekking had op het optreden van een 
binaire verbinding als vaste phase. 
De beschouwing van een geval, dat een ternaire verbinding als 
vaste phase optreedt, werd toen tot later uitgesteld, omdat het mij 
voorkwam, dat dit geval toch voorloopig geen onderwerp van studie 
zou zijn. 
Het duurde echter niet lang of Dr. Morey deelde mij mede, dat 
hij in het Geophysical Laboratory of the Carnegie Institution of 
Washington bezig was met de studie van het ternaire stelsel 
H 2 0 — Si 0„ — K 2 0, waarbij zich een geval voordeed, dat nog niet 
door mij was behandeld, zoodat het wenschelijk was geworden mijn 
vroegere beschouwingen uit te breiden. 
Gaarne had ik, vooral ter wille van Dr. Morey, direct na zijn 
mededeeiing met dit werk willen beginnen, doch gebrek aan tijd 
noodzaakte mij dit tot heden uit te stellen. 
7e Geval. Onze vorige beschouwingen voortzettende, zullen wij 
dus beginnen met het geval, dat de vluchtige komponent A noch 
met B noch met C kritische eindpunten geeft, doch dat een ternaire 
verbinding D . optreedt, die in de vloeistof- en dampphase min of 
meer dissocieert, en met A kritische eindpunten levert. Dit geval is 
schematisch aangegeven in Fig. 1. 
In deze figuur zijn in de eerste plaats aangegeven de ternaire 
eutectiscbe vloeistof- en damplijnen, dus de vloeistoffen en dampen, 
die met twee vaste stotfen koëxisteeren. 'In de tweede plaats is aan- 
gegeven de kritische eindpuntskromme. 
x ) Kon. Akad. v. Wet. 25 Juni 1910. 296. 
_ „ . 29 Juli 1912, 149. 
