766 
Natuurkunde. — De Heer Kamerlingh Onnes biedt aan Supplement 
No. 39 b bij de Mededeelingen uit het Natuurkundig Labora- 
torium te Leiden: W. H. Keesom. Twee stellingen betreffende 
den tiveeden viriaalcoefficient voor harde bölvormige moleculen, 
die behalve botsing skrachten slechts krachten volgens Coulomb 
op elkaar uitoefenen, en waarvoor de totale lading aan wer- 
kend agens nul is. 
(Mede aangeboden door den Heer Lorentz). 
§ 1. Bij de afleiding van den tweeden viriaalcoefücient B in de 
toestandsvergelijking in den vorm 
pv = RT( 1 + - + ^H • •) (1) 
V V 
voor een stelsel van harde bolvormige moleculen, die in hun mid- 
delpunt een bipool dragen (Suppl. No. 24 b, April ’12), bleek de 
tweede term in de ontwikkeling naar omgekeerde machten van de 
temperatuur: 
B = Boo O + y 4- ^ • • •) ( 2 ) 
(evenals trouwens alle volgende oneven machten) niet voor te komen. 
Bij de behandeling van harde bolvormige omwentelings-quadrupool- 
moleculen in Suppl. No. 39a (Sept. ’J5) bleek eveneens de tweede 
term (doch nu niet die met è 8 enz.) te ontbreken. De vraag dringt 
zich nu op of algemeene voorwaarden kunnen aangegeven worden, 
zoodanig dat, wanneer de moleculen daaraan voldoen, de tweede 
term in (2) niet optreedt. 
Is dit, gelijk in deze mededeeling zal blijken, het geval, dan volgt 
daarop onmiddellijk deze tweede vraag: kunnen dan ook nog verdere 
voorwaarden aangegeven worden, zoodanig dat, wanneer de moleculen 
ook aan deze voldoen, geen enkele der oneven machten van T~ l 
in (2) optreedt? 
We zullen ons bij de behandeling dezer vragen geheel stellen op 
het standpunt der klassieke mechanica. 
Dan kan het volgende aangetoond worden: 
1°. In de ontwikkeling van B komt de term met T x niet voor 
als de volgende voorwaarden vervuld zijn : 
(A). a. de moleculen gedragen zich bij hunne botsingen als harde 
bollen, 
b. de aantrekkende, resp. afstootende krachten '), die de moleculen 
op elkander uitoefenen, gaan uit van vaste punten in het molecuul, 
en kunnen afgeleid worden van eene krachtwet volgens Coulomb 
9 De botsingskrachten zijn hieronder niet begrepen. 
