782 
voor water, en, blijkens de reeds bekende gegevens, voor vloeibaar 
gemaakte gassen nog het gunstigst van al. De schommelingsmethode 
schijnt dus voor een wrijvingsbepaling van vloeibare gassen wel 
bijzonder geschikt. x ) 
13. Met het oog op onze proeven kwam het ons gewenscht voor, 
eenige voorstelling te hebben omtrent de grootte der inwendige wrij- 
ving van vloeibare waterstof, b.v. bij het kookpunt ; een schatting 
daarvan kan worden gemaakt door toepassing van de wet der over- 
eenstemmende toestanden. Kamerlingh Onnes 2 ) heeft namelijk aan- 
getoond, dat voor twee verschillende stoffen, die aan die wet voldoen, 
bij overeenstemmende temperaturen de uitdrukkingen 
waarin Tk en pk de kritische temperatuur en druk zijn en M het 
moleculair gewicht, dezelfde waarde moeten hebben. We kunnen 
dus, door toepassing van die wet, die althans bij benadering geldig 
zal zijn, v voor waterstof berekenen, door vergelijking met een 
stof waarvan de inwendige wrijving over een vrij groot temperatuur- 
gebied bekend is, b.v. met chloormethyl volgens de bepalingen van 
de Haas 8 ). Nu is voor chloormethyl Tk — 416, pk = 66 (in atm.), 
M = 50, dus |/^~T = 0,024; voor waterstof is 1^=31,^= 11, 
M = 2, dus I x' — — — = 0,40. Het kookpunt van waterstof is 20° K.; 
V pk*M 3 
de daarmede overeenstemmende temperatuur voor chloormethyl is 
416 a 
20 X ~z— = 268° K. of ongeveer 0° C. ; bij die temperatuur is ij voor 
O 1 
chloormethyl 0,0022 ; men heeft dus, voor waterstof bij 20° K. : 
0,40 ij = 0,024 . 0,0022, dus p = 0,00013. En aangezien bij die 
0 Daarentegen, bij de proeven van Zemplén (Ann. d. Phys., 19, 783, 1906) 
omtrent de inwendige wrijving van lucht, waarbij gebruik werd gemaakt van con- 
centrische bollen van 5 en 6 cM. straal, is aan de voorwaarde van bijna volledige 
demping der leruggekaatste golf niet eens bij benadering voldaan ; met n = 0,0002, 
Ijl = 0,00012 en T = 30 vindt men nl. b' = 0,8, dus e~ 2b ' {R ’^ R) = i ong. De 
demping is hier dus zoo zwak, dat men met den eersten correctieterm (31) niet 
kan volstaan, zoodat we van een berekening van Zemplén’s proeven met behulp 
van onze formules, waaraan we hadden gedacht, hebben moeten afzien. 
2 ) Gomm. phys. Lab. Leiden, n°. 12, p. 9. 
3 ) Gomm. phys. Lab. Leiden, n°. 12, p. 1. 
