784 
waarmede iV 
- wordt bepaald, vergeleken bij d. Wij zullen 
dan ook eerder de vergelijking (b) als een soort verificatie beschou- 
wen ; maar zij kan ook uitstekend dienst doen om een eerste 
benaderde waarde voor rj op te leveren, indien er nog geen bekend 
mocht zijn ; dan is het zelfs voldoende q t. o. v. 1 te verwaarloozen. 
16. Als voorbeeld van een berekening deel ik hier mede de uit- 
komsten van een voorloopige proef, door den heer On. Nicaise 
genomen in water van 20° C. Een geelkoperen bol, met een straal 
van 1,927 c.M., en wegende 250,8 gr., was unifilair opgehangen 
aan een draad van fosforbrons, zóó dat hij in lucht een schommel- 
tijd had van 12,05 sec.; in een wijd vat met zuiver water gedompeld, 
had de bol een schommeltijd van 12,24 sec., terwijl de amplitude 
der schommelingen per schommeltijd afnam in een constante ver- 
houding, waarvan de natuurlijke logarithme 0,1145 was (eerst bij 
veel nauwere vaten werd dit bedrag grooter, zoodat de vloeistof 
praktisch als onbegrensd mocht worden beschouwd). Men had dus 
bij die proef R = 1,227, K= 372.5, T 0 = 12,05 (eigenlijk had die 
schommeltijd in het luchtledige bepaald moeten worden, maar binnen 
de grenzen der waarnemingsfouten maakt dat hier zeker geen ver- 
schil), T = 12,24, d =0,1145 (vrij van inwendige wrijving van 
den draad 1 )j, en \x = 0,998. 
d T— 7’ 
Daaruit volgt, dat — — 0,0091 en ti> = = 0,016, zoodat 
7; 
binnen de grenzen der waarnemingsfouten 
Een eerste benadering, met vj = 0,01 , geeft b' — b" — \/ ss# 
V i]T 
= 5, dus b'R — b"R = 10, zoodat p = 0,05, q = 0,004. De wrijvings- 
coefficient wordt dus bepaald door 
2,05rj + 0,966 Vp = 0,1181, 
waaruit 
rj 20 ~ 0,01014, 
wat zeer goed met de bestaande gegevens overeenkomt. De verge- 
1 ) Waargenomen werd 2 = 0,1148, in lucht was 2 = 0,0011, en daarvan komt, 
volgens een berekening van 11 met v = 0,0002 en p = 0,0012, 0,0008 op reke- 
ning van de wrijving in de lucht, zoodat nog 0,0008 voor de inwendige wrijving 
van den draad overblijft. 
