810 
V. Bepaling van de beginpunten der condensatie. 
1. De Toestel. 
De hiervoor gebruikte toestel was ingericht als een gastherrnometer 
met constant volume. Het reservoir had een inhoud van ongeveer 
142 ccm. en was van onderèn van een 8 mm. lange appendix voor- 
zien, waarin de vloeistof zich verzamelde. Om het evenwicht te ver- 
zekeren kon deze vloeistof geroerd worden met behulp van een 
stalen kogeltje, dat in het veld van een electro magneetje met onder 
45 D afgesneden poolstukken bij het sluiten van den stroom omhoog- 
gezogen werd. Ter berekening van het volume van het reservoir 
werd als uitzettingscoëfficient 0,0000212 aangenomen, het gemiddelde 
der door Travers, Senter en Jaquerod 1 ) en door Kamerlingh Onnes 
en Heuse 2 ) bepaalde uitzettingscoëfficienten tusschen 0 en — 190°, 
voor Thüringer glas. 
De meting geschiedde zoo, dat van een afgepaste gashoeveelheid, 
die in het reservoir gebracht werd bij een bepaalde temperatuur de 
druk werd afgelezen. Daarna werd opnieuw een hoeveelheid gas 
afgemeten, in het reservoir gebracht, de druk afgelezen, enz., totdat 
de condensatie begon. Dan werd bij toenemende gasdichtheid in het 
reservoir de dampspanning bepaald. 
Om de toe te voegen gasmassa’s gemakkelijk te kunnen meten, 
was voor het been aan de reservoirzijde van den manometer een 
nauwkeurig gecalibreerde verdeelde buis genomen. Voor de aflezing 
van den druk werd soms een cathetometer, soms een vertikale 
comparateur met stalen meetlineaal gebruikt. In het laatste geval is 
de nauwkeurigheid kleiner, doch niet kleiner dan ongeveer 0,1 mm. 
2. De metingen. 
Voor ieder mengsel werd nu bij een drietal temperaturen 
pv 
760 
= /(P) 
bepaald, waarin p de druk van het mengsel in mm. is en v het 
volume van de gasmassa in het reservoir, gedeeld door het theore- 
tische normaal volume derzelfde hoeveelheid 3 ). De druk, waarbij 
in deze kromme een knik optreedt, is het gezochte beginpunt der 
condensatie. 
Van de afgepaste gashoeveelheid werd telkens het normaal volume 
berekend ; dit werd verminderd met de hoeveelheid gas in schadelijk 
volume en capillair, om de gasmassa in het reservoir te vinden. 
0 Travers, Senter and Jaquerod. Phil. Trans. A 200. p. 138. 
2 ) H. Kamerlingh Onnes en W. Heuse. Comm. Leiden No. 85. 
3 ) H. Kamerlingh Onnes en W. H. Keesom. Ene. d. Math. Wiss. Gomm. 
Leiden Suppl. 23. 
