821 
hoorbaarheid voor, van het eerste gescheiden door een strook, waar- 
binnen in het geheel geen geluid wordt vernomen. Soms omvat dit 
gebied gedeeltelijk het eerstgenoemde, soms bestaat het slechts uit 
enkele geisoleerde plekken — het eenige wat men in het algemeen 
zeggen kan, is dat de geringste afstand tot de geluidsbron bij dit 
tweede gebied in den regel veel meer dan 100 KM. is, en dat de 
intensiteit van het geluid op den geringsten afstand volstrekt niet 
minder is dan aan de veel dichter bij de geluidsbron gelegen buitenste 
grens van het eerste gebied van hoorbaarheid. 
Ter toelichting van het bovenstaande zijn op plaat I enkele van 
de gevallen, die het nauwkeurigst zijn onderzocht, bijeengebracht. 
1. (Fig. 1.) Dynamietontploffing (15000 KG.) bij Förde in Westfalen, 
14 December 1903. Onderzocht door Dr. G. von dem Borne. 1 ). De 
kruisjes geven, evenals in alle volgende figuren, de plaatsen aan, 
waar geluid is gehoord ; de cirkeltjes die, waar niets is gehoord. 
Met één uitzondering worden de plaatsen, waar de ontploffing 
gehoord is, omsloten door twee grenslijnen : de eerste klein, 20 bij 
50 KM. om Förde, maar verschoven naar het NW., de tweede 
groot, met een binnenbegrenzing op ongeveer 110 KM., naar buiten 
tot ongeveer 180 KM. reikend, over een sector van 90° ten O. 
van Förde. 
2. (Fig. 2.) Dynamietontploffing (25000 KG.) bij de Jungfraubahn op 
15 November 1908. Onderzocht door Dr. A. de Quervain 2 ). Weer 
met een enkele uitzondering is het gebied der hoorbaarheid in twee 
deelen te verdeelen : Het eerste, zich van den Eigerbergwand, waarin 
de ontploffing plaats greep, ongeveer 30 KM. NO.- en NW.-waarts 
uitstrekkend, terwijl op 60 tot 70 KM. afstand op enkele berg- 
toppen nog geluid vernomen werd ; het tweede, veel uitgestrekter, 
binnen een sector van 90 5 opening naar het NO., inwendig ongeveer 
begrensd door een cirkel met ± 140 KM. straal, naar buiten 
tot ongeveer 180 KM. te volgen, afgezien van geisoleerde punten 
op 200 en 220 KM. 
In beide gevallen zijn dus de twee gebieden van hoorbaarheid 
gescheiden door een tusschenruimte, die Von dem Borne „Zone des 
Schweigens” heeft gedoopt en die we „stiltegordel” zullen noemen. 
3. Een drietal uitbarstingen van den vulkaan Asama in Japan, 
onderzocht door S. Fujiwhara. 3 ) 
n. (Fig. 3.) 7 December 1909. Hevige uitbarsting, waarvan het geluid 
en de luchtgolf op meer dan 10 KM. afstand nog hout en glas deden 
0 Die' Erdbebenwarte 4, p. 1—4, 1904. 
3 ) Annalen der Schweizerischen Meteorologischen Zentralanstalt, J90S. 
3 ) bulletin Central Meteorological Observatory Japan, 11, 1. 1912. 
53 * 
