824 
naar het N.0. voeren — de geluidsstralen zijn dan naar de aarde 
gekromd ; bij lineaire verandering van de geluidssnelheid is de 
V a 
kromtestraal in elk punt der baan — als V a de geluidssnelheid in 
c 
het hoogste punt der baan en c de verandering der snelheid per 
eenheid van lengte is. Tot op grooten afstand in N.0. -lijke richting kan 
dan het geluid, na een weg door de atmosfeer met geringe wrijving 
en betrekkelijk gering intensiteitsverlies, naar de aarde terugkeeren. 
Onderstelt men nu echter, dat op een bepaalde hoogte die toeneming 
van de windsnelheid ophoudt of in een afneming overgaat, (resp. 
dat de ZW.-wind in NW. of een nog noordelijker richting overgaaf', 
dan zal de straal, wiens hoogste punt juist op de bedoelde hoogte 
ligt, de laatste zijn, die nog tot de aarde terugkeert. Een iets steilere 
straal wordt boven dat niveau naar boven gekromd en kan voor- 
loopig niet naar de aarde terugkeeren. Neemt men op grootere 
hoogte weer een windtoename uit ZW. -richting aan, dan kan opnieuw 
een kromming naar de aarde optreden en op grooten afstand weer 
een straal de aarde bereiken. 
Naar het ZW. wordt door een toenemenden ZW.-wind de kromming 
van den straal van de aarde af versterkt. Daar zal dus zeer 
weinig geluid de aarde bereiken. Maar komt op grootere hoogte 
een krachtige wind in NO. -lijke richting, dan is het mogelijk, op 
een grooteren afstand weer een tweede geluidszone aan te treffen. 
In een richting loodrecht op den wind komt bij eerste benadering 
geen wijziging in de normale voortplanting. 
In beginsel is er tegen deze wijze van verklaring weinig aan te 
voeren; de onderstellingen omtrent windtoename in de hoogte, die 
gemaakt zijn, moeten somtijds niet onwaarschijnlijk worden geacht. 
Maar er zijn ons geen gevallen bekend, waarin, op grond van 
metingen of zelfs schattingen van de windsnelheid op groote hoogte 
boven de waarnemingsplaats, bewezen is, dat de eigenaardigheden 
van de geluidsvoortplanting door de wind variaties geheel worden 
verklaard. 
§ 3. Een geheel ander gezichtspunt is geopend door de onder- 
stelling van von DEM Borne ‘), dat het voorkomen van stiltegordels, 
althans in sommige gevallen, zou moeten worden toegeschreven aan 
de verandering in de samenstelling der atmosfeer, die het gevolg 
is van de ongelijke afneming van de partieele drukkingen van de 
bestanddeelen der atmosfeer. 
l ) Physikalische Zeitschrift, 11 p. 483, 1910. 
