827 
§ 4. Alvorens verder te gaan, willen wij thans de uitkomsten 
mededeelen van een onderzoek over de waarnemingen van kanon- 
gebulder, verricht door een aantal waarnemers van het Kon. Ned. 
Meteor. Instituut, tijdelijk versterkt door andere medewerkers, welke 
waarnemingen tot op heden door enkelen worden voortgezet, maar 
vooral in de maanden October-Februari vrij talrijk zijn geweest. 
Een voorloopig bericht over de uitkomsten voor 8 October verscheen 
in het tijdschrift „Hemel en Dampkring” van October 1914, blz. 81 
en werd gedeeltelijk overgenomen door Prof. Meinardus in het 
„Meteorologische Zeitschrift” van Mei 1915, blz. 199. Dit laatste 
artikel gaf ons de gelegenheid, het waarnemingsgebied voor den 8 sten 
October verder O. en ZO.-waarts uit te breiden, zoodat bijna een 
halve cirkel om de geluidsbron bij Antwerpen werd gevormd. 
Bij de buitengewone talrijkheid der afzonderlijke geluiden was er 
natuurlijk geen denken aan te pogen, het waarnemen van bepaalde 
geluiden aan scherp aangeduide oorzaken toe te schrijven. Men 
moest zich bepalen tot een indeeling van de berichten naar de mate 
van duidelijkheid, waarmede het geluid werd vernomen, de duur 
der waarnemingen en de zekerheid, waarmede een richting werd aan- 
gegeven. In de figuren 9 tot 15 (plaat II) is dit aangegeven door een 
bericht zonder bijzonderheden aan te duiden door — , een bericht 
van matige sterkte en veelvuldigheid der geluiden door -|- en de 
berichten van zeer zware geluiden, vergezeld van trillingen van 
vensterruiten en dergelijke door Een cirkeltje dat enkele malen 
voorkomt, beteekent, dat er een stellige verklaring is, dat geen 
kanongebulder werd vernomen. 
In alle figuren zijn verder cirkels getrokken, die den afstand tot 
de geluidsbron aangeven 
Bij de beschieting van Antwerpen, vooral krachtig van 7 — 9 October, 
was de plaats van waar de zwaarste beschieting geschiedde vrij 
nauwkeurig bekend, even ten N. van Mechelen. Voor de andere 
gevallen, waarin betrekkelijk talrijke berichten inkwamen, moest 
eerst worden nagegaan van welk gedeelte van het gevechtsterrein 
het geluid afkomstig kon zijn geweest. Van groot nut bij dit onder- 
zoek was een volledig exemplaar van de mail-editie van de „Nieuwe 
Rotterdamsche Courant” en van de nummers van die courant voor 
perioden van 10 dagen vanaf den gekozen datum,' door bemiddeling 
van den Heer van Manen, redacteur dier courant, afgestaan door 
Mej. Dr. Ch. van Manen. Gaarne betuigen wij hen, ook te dezer 
plaatse, onzen hartelijken dank voor hun medewerking. Tevens werd 
gebruik gemaakt van de Kronieken van den Oorlog, samengesteld 
door de „Times”. 
