830 
in verband met het bericht van de ,,Drathning Sophia”, die opgaf 
zich te bevinden op 3°45' O. L. en 53°3' N- B. en in het Westen 
zich het gevecht ontwikkelen zag, dat in Noordelijke richting werd 
voortgezet. 
De berichten in het Zuiden zijn afkomstig van het gevechtsterrein 
in België of Noord-Frankrijk en geven ook meerendeels een Zuidelijke 
richting als herkomst op. De 3 berichten uit Groningen en Friesland 
onderscheiden zich in de eerste plaats door den waarnemingstijd, 
die in den namiddag tusschen 2 en 4 uur valt, dus juist op den 
tijd van het gevecht op de Noordzee, en geven N. W. -lijke en 
Z. W.-lijke richtingen aan. De afstand der westelijkste waarnemings- 
plaatsen tot de lijn, waarlangs het gevecht plaats greep, is ongeveer 
160 K. M. Blijkbaar heeft zich de eerste hoorbaarheidszóne niet tot 
aan de eilandenreeks uitgestrekt. 
18 October. Het Engelsche scheepsgeschut werd gemeld te vuren 
van schepen, die 4 K M. uit de kust bij Nieuwpoort lagen. 
Tegenover de betrekkelijk weinige berichten uit Zeeland valt op 
de talrijkheid der berichten in Zuid-Holland, die beginnen voorbij de 
lijn van 160 K. M. om Yperen, op welke lijn een bericht van 
trillende ramen voorkomt. De berichten van zwaar geluid bij de 
196 K. M.-lijn zijn in verband gebracht met het scheepsgeschut. Men 
zal zien, dat een afstand van omstreeks 200 K. M. iedere maal een 
rol speelt wanneer dit geschut in actie is geweest. 
22 October. Buitengewoon zwaar was op dezen dag het kanon- 
gebulder in Zeeland — volgens een waarnemer sterker dan tijdens 
het bombardement van Antwerpen. De waarnemingen bij Zierikzee 
en Stavenisse, waarvan de een zeer zwaar geluid, de andere niets 
heeft vernomen, kunnen erop wijzen, dat een of andere oorzaak 
een scherpe grens stelde aan dit eerste hoorbaarheidsgebied. De 
omstandigheid, dat de waarneming te Zierikzee op een lichttoren 
geschiedde, kan echter van invloed zijn geweest. 
Bij het plotseling ophouden van berichten voorbij 100 K.M. is 
des te sprekender het weer optreden op omstreeks 160 K. M., waar 
ook van zwaar geluid (bij Noordwijk) wordt gesproken. Of het 
tweede hoorbaarheidsgebied naar buiten zoo scherp begrensd was 
als het schijnt, is twijfelachtig. In Limburg loopt de lijn van 218 K.M. 
langs onze landsgrens, en over het algemeen zijn de berichten spaarzaam. 
24 October. In vergelijking met het eenvoudige beeld van 22 
October schijnt deze dag aanvankelijk zeer verward. De hier bijna 
voor het eerst optredende berichten langs den Nieuwen Waterweg, 
vinden echter hun natuurlijke verklaring in de gevechten bij Rijssel 
— er zijn hier twee stiltegordels en beide worden naar buiten 
