831 
begrensd door een cirkel, die een straal heeft niet ver van 160 K.M. 
Het is onzeker of de lijn van 200 K.M. hier eenige beteekenis heeft. 
28 October. Volgens de berichten hebben niet minder dan 16 
Engelsche oorlogsschepen aan de beschieting van de Vlaarnsche 
kust deelgenomen en was 30 c.M. geschut daarbij in actie. 
Toch werd ditmaal in Zeeland weinig vernomen. Des te sterker 
was het oorlogsgerucht op grooten afstand. De lijn van 160 K. M. 
speelt weer een zekere rol, maar die van 200 K. M. is ook duidelijk 
aangegeven. De berichten uit Groningen geven een Noordelijke 
herkomst op, maar tot Kampen en Dalmsholte is blijkbaar het geluid 
van de scheepskanonnen doorgedrongen. 
1 November. Hevige gevechten op zeer verwijderde plaatsen: de 
zware geluiden zijn, behalve in Zeeuwsch Vlaanderen, te vinden op 
de 160 K.M. lijn voor het scheepsgeschut; van stiltegordels is heel 
weinig te constateeren, maar bij zoo verspreide zware gevechten 
ook niet veel te wachten. 
24 Januari. De plaatsbepaling van het gevecht berust op over- 
eenstemmende berichten van Engelsche en Duitsche zijde, die het 
eind van het gevecht, waarbij vermoedelijk het zwaarst geschoten 
is, stellen op 40 zeemijlen ten Westen van Helgoland. Ook in dit 
geval is er geen eigenlijke stiltegordel ; letten we echter op de 
berichten van zware geluiden, die hier vrij talrijk zijn, dan ontbreken 
die geluiden tusschen de cirkels van 118 en 175 K.M. om het 
eindpunt van het gevecht, terwijl zij vrij talrijk zijn in Noord- 
Holland bij de lijn van 198 K. M. Er is dus voldoende aanduiding 
van een versterkte hoorbaarheid voorbij 160 K. M. 
Vatten we dit alles samen, dan meenen we te mogen zeggen, dat 
in vele dezer gevallen een versterkte hoorbaarheid is vastgesteld om- 
streeks de 160 K. M. lijn, en dat daarbuiten méér kanongebulder is 
vernomen dan in de 40 of 60 K.M. breede strook aan de binnenzijde 
van dien cirkel. 
In geen der gevallen is er een duidelijke aanwijzing voor een 
eenzijdige, asymmetrische voortplanting van het geluid, maar de 
berichten zijn slechts zelden talrijk genoeg geweest, om hieromtrent 
zekere besluiten te kunnen trekken. 
§ 7. Met het voorgaande is o.i. duidelijk aangetoond, dat onder 
de zeer uiteenloopende meteorologische omstandigheden, hier te lande 
op de genoemde dagen voorgekomen, van een stiltegordel, die reeds 
bij 114 K.M. zou eindigen, nimmer sprake is. Overigens echter 
beantwoordt het beeld in vele opzichte aan dat, hetwelk de theorie 
van Von DEM Borne doet verwachten. De vraag rees dus, hoe het 
