832 
te verklaren zou zijn, dat die theorie ' quantitatief niet opgaat. 
Zooals reeds werd opgemerkt, kunnen meteorologische omstandig- 
heden weinig veranderen aan den minimumafstand. Er blijft dus 
weinig anders over dan de hypothesen over de samenstelling der 
atmosfeer, die aan Von dem Borne’s berekening ten grondslag liggen, 
te kritiseeren. 
Von dem Borne neemt aan liet oppervlak de temperatuur 280° abs., 
op 12 KM. hoogte 220 abs. en verder constant. Bij de toelichting 
van zijn formules zet hij voorop, dat tot 12 KM. het moleculair- 
gewicht der lucht onveranderd blijft tengevolge van convectie- 
stroomen ; boven die hoogte neemt iedere partieele gasdruk af over- 
eenkomstig zijn moleculairgewicht. De partieele drukkingen op 
10 KM. hoogte zijn aan Von Hann *) ontleend; daarbij schijnt echter 
de invloed der menging, ofschoon die wel genoemd wordt, niet in 
aanmerking genomen te zijn, hetgeen hoofdzakelijk van invloed 
is op het percentage waterstof, dat zonder menging op 10 KM. reeds 
3 1 /, maal grooter is geworden. Op het moleculairgewicht in de 
onderste 20 KM. heeft dit heel weinig invloed, op groote hoogte 
echter wordt het verschil zeer merkbaar. Ten slotte is de berekening 
sterk vereenvoudigd door de atmosfeer op te vatten als opgebouwd 
uit twee gassen : waterstof en een denkbeeldig gas met een mole- 
culairgewicht 28,6. Voor het gehalte aan waterstof aan het oppervlak 
neemt Hann 0.01 °/ # aan ; verder leiden we uit Von dem Borne’s 
figuur af : 
0 20 40 60 80 100 KM. 
0.01 0.1 3.0 37.2 94.4 98.6 % 
De kortste afstand, waarop geluidstralen wper naar de aarde 
kunnen terugkeeren, is bij deze onderstelling 114 KM., waarbij de 
geluidsstraal op 75 KM. hoogte horizontaal wordt. 
Van de wijze van berekening der geluidswegen vermeldt Von dem 
Borne alleen, dat ze langwijlig was en slechts terloops werd uit- 
gevoerd, zoodat de gegeven uitkomsten voorloopig waren. Toen 
het bij een eerste nareken ing gebleken was, dat juist in de 
nabijheid van het hoogste punt der baan de berekening vrij 
nauwkeurig moest worden uitgevoerd, om geen groote fouten over 
te laten, werd een rekenwijze gezocht, die, zonder al te tijdroovend 
te zijn, toch uitkomsten gaf, die voor de horizontale projectie der 
geluidsstralen op ongeveer 1 K.M. nauwkeurig zouden zijn. 
In het algemeen werd daarvoor deze weg gevolgd : 
b Lehrbuch der Meteorologie, 2te Auflage. p. 7, 1905. In den derden druk 
(1914) zijn ook de lager te noemen berekeningen van Humphreys vermeld. 
