840 
in geval g, wanneer de lucht niet in rust is of sterke storingen 
van den teniperatuurgang voorkomen? 
Wij zien daarbij voorloopig af van de stralen, die met geringe 
helling beginnen en die het meest zullen bijdragen tot de hoorbaar- 
heid in het eerste gebied, en letten op de .stralen in de buurt van 
25° zenithsafstand, die bij de grens van den stiltegordel den grond 
weer bereiken. In de tweede plaats bedenken we, dat wind- en 
temperatuurstoringen bijna uitsluitend beperkt zullen zijn tot de 
onderste 10 KM., althans in de gematigde luchtstreek — in de strato- 
sfeer komen geen sterke wind veranderingen of temperatuurverande- 
ringen voor. Dan kunnen we reeds zonder in details af te dalen 
inzien, dat zelfs zeer sterke storingen in de onderste lagen weinig invloed 
kunnen uitoefenen op de plaats van den stiltegordel. Neemt men 
bijv. een windtoename van 0.5 M. per 100 M., zooals o.a. de Quervain 
in zijn geval onderstelt, dan wordt de geluidssnelheid op 10 KM. 
hoogte met 50 M. vermeerderd voor de horizontale voortplanting in de 
windrichting, met 50.?m25° of 21 M. slechts voor een straal, die 
ongeveer 25° zenithsafstand heeft. De geluidssnelheden in het geval g 
worden daardoor op 10 KM. in de verhouding 1: 1.07 vermeerderd, 
hetgeen de helling daar ter plaatse slechts van 22°37' in 24°13 / 
verandert. Dit zou toch een vrij grooten invloed op de grens van 
den stiltegordel kunnen hebben, wanneer niet voor de verdere voort- 
planting de rol van den straal met 25° aanvangshoek werd over- 
genomen door den straal, die met ongeveer 23°30 / begint en die met 
een hoek van 22°37 / de stratosfeer ingaat. De geheele verandering 
in den totalen horizontalen weg van de stralen met minimum afstand 
zal dus beperkt blijven tot hoogstens het verschil 2 >< 10 (tg. 23°49' 
— tg. 23°), d. i. ongeveer 0.32 KM. 
Verandering in de temperatuurafname, zelfs zeer sterke inversies 
hebben op deze steile stralen al evenmin grooten invloed, temeer, 
waar de gemiddelde temperatuurdaling over 10 KM. zelden groote 
verandering ondergaat. Een plotselinge temperatuurstijging van 10° 
bijv., die niet meer ongedaan gemaakt werd, zou op 5 KM. hoogte 
de geluidssnelheid in reden van l/|^f verhoogen, d.i. met 1.011, waar- 
door de helling met 0°30'zou veranderen. M.a.w. voor deze steile geluids- 
stralen is ook de hevigst gestoorde lucht als een slechte glasruit 
voor een lichtstraal loodrecht erop — hij gaat er bijna ongestoord 
door. Het geluid, door de hoogere lagen der atmosfeer teruggebogen, 
keert dus altijd ongeveer op denzelfden afstand op aarde terug : 
regelmatige vervormingen van het geluidsfront, die verband houden 
met de regelmatige vrij groote snelheden, die in de hoogere atmos- 
feer zouden kunnen voorkomen, zuilen steeds op dezelfde wijze uit- 
