842 
tijden voor de afstanden van 160 tot 170 KM. van 3 tot 13 minuten. 
Langs de door de Quervain aangenomen baan zouden voor dezen 
afstand 8 a 9 minuten vereischt zijn, voor een baan in geval g tot 
een hoogte van 115 KM. 12.5 minuut. De gemiddelde waarnemings- 
tijd pleit dus voor een baan meer overeenkomstig die naar de Quervain ; 
maar geheel beslissend kan men de waarneming niet noemen. 
Bij de vulkaanuitbarstingen, door Fujiwhara bestudeerd, is door 
de waarnemingen van een aantal meteorologische stations de onzeker- 
heid der tijdsbepalingen niet zoo groot, ofschoon een onzekerheid 
van 2 minuten nog geen zeldzaamheid is. Onder deze zijn er althans 
twee, die van 7 December 1909 en 25 Mei 1910, waarbij op afstan- 
den boven 140 KM. naast normale ook abnormaal groote voortplan- 
tingstijden voorkomen, terwijl in het eerste geval tijden van 15 en 
16 minuten voorkomen, die zeer goed bij een voortplanting door de 
lagen boven 100 KM. zouden passen. 
Ook in het geval van Wiener Neustadt wordt bij de groote 
afstanden van voortplantingstijden boven de normale melding gemaakt. 
Ofschoon dus de voortplantingstijden wel eenigen steun voor de 
toepasselijkheid der physische verklaring geven, kan niet ontkend 
worden, dat de eerste indruk in het algemeen meer voor de meteo- 
rologische verklaring pleit, al kan van een beslissing nog niet 
gesproken worden. 
Wij moeten dus wel • onderstellen, dat in het geval van Antwerpen, 
waarbij de stiltegordel zich zoo bijzonder regelmatig vertoonde, bui- 
tengewone weersomstandigheden hebben medegewerkt om een zoo 
weinig gestoord beeld te geven. 
Zoowel door Fujiwhara als door de Quervain en Dörr zijn pogingen 
gedaan om de abnormale uitbreiding van het geluid aan de reeds 
vermelde meteorologische invloeden toe te schrijven. Ongelukkigerwijs 
beschikten de genoemde schrijvers bijna nooit over e'enigermate vol- 
doende gegevens omtrent den toestand der hoogere luchtlagen, zoodat 
zij zich veelal met onderstellingen of theoretische bespiegelingen 
moesten behelpen. Zoo neemt bijv. de Quervain tot verklaring van 
zijn geval aan, dat van 4000 tot 11000 Metei hoogte een Z.W.-wind, 
toenemende tot een snelheid van 35 Meter per seconde voorkwam, 
terwijl de hier te lande verrichte waarnemingen van Ci. -wolken op 
den 15den Ci. in het NW. gaven (waarschijnlijk uit het NW. opko- 
mend), den 16den en 17den inderdaad een vrij sterke beweging uit 
WNW. (17 Meter op 10.000 M.) werd geconstateerd, terwijl beschou- 
wing van het weerkaartje. in verband met de beweging der isallo- 
baren eerder in de tusschengelegen lagen een beweging uit het ZO. 
zou doen vermoeden. Indien de geluidsstralen inderdaad den weg 
