loO 
Armorum 
varietas vn 
Colores in 
•armis ob- 
feruandi . 
Colores cla 
•ii 8c obfcu- 
Arma qu? 
laudantur . 
Crux » 
Vlyfsis Aldrouandl 
Iores,hinc uidetur dimatiafTe, quoniam nobiles, cum equos fuos uel ad uenattim,uel ab bellum 
profe6turi,diuerfi coloris ueftibus adomarent,arma etiam Tua eiufcemodi ficfis animalibus in 
fignireuoluerint. Haud eft: itaque, quod quifpiam miretur, tantam armorum multitudinem 
ac uarietatem,qui tot familiarum miriades fibi ob oculos ponat ^Quamuis tamen in eligendis 
armis immenfum fit pelagus, nihilominus uix fieri poteft, quin eadem arma a diuerfis familijs 
ufurpata ueniant:qua? res fi in eadem ciuitate contingat, lites, diffidia , imo uero & bella ftepe 
excita trcontra ac fi in diuerfis urbibus habitent: Contingit tamen quandoquidem, ut a diuer- 
fis familijs in eadem urbe ufurpentur:& fic minus nobiles a peregrinis & ignotis,cum nobilio- 
ribus confunduntur, contra fi eiufdem nominis familia? diuerfis armis utantur, tunc quarum 
nobilitas praeponderet, arma indicant. Porro in armis faciendis maxime aduertendum, ut co- 
lores aqualem feruent proportionem, ut fcilicet clarus cum obfcuro coniungatur : quoniam 
fi clarum cum claris, & obfcurum cum obfcuris copules , arma infpicientium oculos minime 
oblecf abunt^eft autem albus clarorum pracipuum fundamentum , ut niger obfcurorum , lu- 
teus inter claros, yiridis & rubeus, maximeq; caeruleus inter obfcuros referuntur . Si itaque hi 
colores apte & cum iudicio in armis exprimantur,homines in fui admirationem rapiut,& ocu 
lis iucunda erunt; (cio tamen quofdam a nigro colore abhorrere, quem tame ego graue quip- 
piam, flrmum,ac ftabilein armis denotare crediderim mro quo a nobiliffimis quibufdam fami 
lijs etiam ufurpatus eft. Illa autem laudantur, qua? fimpliciora funt,& minus permifta;nam ta- 
lia 'maiorem antiquitatem demoftrant. V alde etiam magnificum eft habere crucem , qualem 
legatis a latere Summus Pontifex concedit, nec non Equitibus,qui pro defenfone Chriftiang 
reip.aduerfus uera? fidei hoftes dimicantrfed ea crux non defcendit ad pofteros; quales etiam 
10 
10 
Pontifici» 
claues . 
funt Equites Hierofolymitani , fi modo in bello quicpiam egregie pra?ftarint , ut de Sabaudia? 
Duceliouido conftat.Pontif 
Arma qu» 
antiqua fa 
ciaat. 
Animalia . 
Hectoris et 
Achillis ar 
ma. 
Piant». 
Cm* quide 
arma habe 
ant cu ali- 
qua addi- 
-tione . 
An fratres 
regis, eius 
armis vti 
poflint. 
Armorum 
honos . 
Duce liquido conftaf.Pontificia? claues non minus arma decorant, quas item Pontifex Maxi- 
mus, nifs illuftri loco natis, Equitibufq; ac Oratoribus Chriftianorum Principum , & qui pro- 
pria uirtute talibus infignibusdigni funt, confert .Sunt item arma ualde antiqua , qua? anima- 
lium iconibus infigniunturrea enim nifi ab Imperatoribus,Regibus,Ducibus,Principibus, cx- 
teri% potentioribus conccfta, atque illis tatummodo,qui uel propria nobilitateilluftres funt , 
uel in militia ftrenue fe gefterunt: talibus enim in uirtutis fua? teftimonium leones, aquilas, co- 
lumbas, atq; id genus alia animalia concedebant; qui ritus quam fit antiquus, He<5k>r , A chil- 
le% nobis exemplo funt : illum duos leones aureos in campo rubro, hunc totidem fed rubeos 
in campo argenteo ufurpafle quidam tradunt.Planta? egregie etia arma nobilitant, inter quas 
rofa,utuulg6 florum regina, pra?rogatiuam quadam, ut leo inter quadrupedes, et Aquila inter 
A ues habere uidetur . V erumenimuero mutant fua quandoq; arma, licet eiufc lem nominis & 
cifdem utentes familiae, exempli caufa,fi eiufdem familiae rofa utentes, in campo ceruleo, inter 
feodia gerant, pugnetue;tum capum caeruleum in nigrum uel qucmuis alium una pars , ut di- 
gnofcatur,tranfmutabit. Conceduntnrautem quandoq; a Principibus arma, cum tuli condi- 
tione ne ea, uclint, nolint, mutent. Queritur haud immerito , cur fit quod quidam quandoque 
habeant arma cum quadam additione,qua prius carebant:id eos facere crediderim, vel ex pe- 
culiari quodam Principis priuilegio,vel ex propria etiam eledione,quia praeclare fe gelferint ; 
fi ex priuilegio tunc pofteri ijs non gaudebunt, ut puta, fi Cardinali alicui quid in armis fuis, ab 
aliquo principe concedatur, id ad fratres & nepotes minime defcendit,nifi ille hanc claufulum 
addiderit, quod toti eius familia? permiferit: Si vero ex propria ele£fione;tuc ad haeredes tran- 
feunt: Qua?ritur etiam nunquid fratres Regis eifeiem armis uti poffmt ; refpondetur, Regis 
debere efle pura;fratrum cum aliqua additione: Queritur deinde, num arma qua? habent ti- 
nias, raftrra, truncos, & pilas, eahabeantdeterminatim:refpondetur reperiri,qu 2 e numerum ha- 
bent determinatum, ut Hetruria? Ducum, quibus feptem pil^ ncc plures,nec pauciores,pro in- 
ferni funt. I tem efte nideinus in quibus talis numerus minime obferuatur.In quata uero apud 
veteres exiftimatione arma fuerint & apud nos, cuiuis liquido coftare arbitror . Nam ut apud 
illos, non uiuos tatuin, fed mortuos etiam honoraret , quos fcilicet vna cum imaginibus ad fe- 
pulcbra vfque comitabantur; vt de Mifcni fenulchro legimus, quod Aeneas tuba & remo il- 
lius infignibus exornauit: Sic noftris temporibus ponfuetudo tenet, ut fcelere aliquo inquina- 
torum arma tanquam illis indigna Heroidi deijciantpro fuinma contumelia. Atque ha?c ba- 
6f enus difta nobis fufiiciant,in quibus, qu^ hic defiderari poflent,alij quibus placuerit, fupple- 
re poterunt & defe&um noftrum iuuare,alio% qui plura de his petunt, feriptis fuis recreare. 
n 
4« 
vm 
