Oraithoiog!*Lib.XIL 
tinnitam Qqaadr/genario ferine erant) Cominium profe£fcas; quod rifi ignorarer collega, 
extemplo nuntium mittit.Ipfe figna ocyus proferri iubet,fubfi diaq; fuis quaeque locis , & prae- 
fe&os fiibfidijsattribuerat.Dextro cornu L. Volumnium : (niidroL.Scipionem; equitibus le- 
gatos alios, C. Cediciiun',& Trebonium profecit . Sp. Nautium mulos detradlis clitellis cum 
sohortibus alaribus in tumulum confpeifum propere circumducere iubet, atq; inde inter ip- 
fam dimicationem quanto maxime pollet moto puluere odendei e . Dum his intentus Impe- 
rator ellet , altercatio inter pullarios orta eius diei, exauditamcpab Equitibus Romanis, qui 
retn haud (pernenda rati Sp, Papyrio fratris filio Confulis ambigi de aufpicio renuntiauerunt. 
luuenis ante do&rinam Deos fpernentem natus, rem inquifitam,ne quid incompertum defer 
s *° ret ad Confulem, detulit, cui ille.Tu quidem ma£te virtute diligentiacp efto;coterfim qui aufpi 
cio aded,fiquid falfi nuntiatpn femetipfum religionem recipit, mihi quidem tripudium (olidi 
nmrn nuntiatum populo Romano exercituiq; egregium aufpicium eft.Centurionibus deinde 
imperauit,vt pullarios inter prima figna condituerent.Promouet & Samnites figna, infequitur 
acies ornata armataq; vthodibus quoque magnificum (peftaculum eflet. Priuiquam clamor 
tolleretur, concurrereturcp,emiflo temere pilo puilariusantefignacecidir,quod vbi Gofi nun- 
tiatum ed,Dij in pr^lio fiant.inquit, habet poenam noxium caput. Ante Cofihoc dicente Cor- 
nus voceclara occinuit,quo laetus augurio Cofi affirmans nunquam humanis rebus magis prae 
fientes interfuifie Deos,figna canere, & clamorem extollere iulfit. Prolium commiflum atrox, 
coterum longe difparibus animis. Romanos ira, fpes, ardor certaminis, auidos hoftium (angui 
nis in praelium rapit , Samnitium magnam partem neceffitas ac religio inuitos magis refidere 
quam inferre pugnam cogit, nec (uftinuiflent primum clamorem atq; impetum Romanorfi 
per aliquot iam annos vinci aOiieti, ni potetior alius metus infides pe&oribus a fuga retineret . 
Quippe in oculis erat omnis occulti paratus facri,& armati facerdotes,ac promilcua hominu 
pecudumq,* clades, & refperfo fando nefandoq,- fanguine ara 5 , & dira exeeratio, ac furi ale car- 
men cletedando familio dirpidg compofitum.His vinculis fugae obdri&i dabat, ciuem magis, 
quam hode timentes . Indare Romanus a cornu utroq; & media acie, ac cadere, Deorumq; 
hominumq; attonitos metu.Repugriatur fegniter,vt ab ijs, quos timor inoraretur a fuga . Iam 
prope ad figna caedes perueneruntjcum ex trafuerio puluis,velut ingentis agminis accefiu mo 
tus apparuit. Sp. Nautius ( O&auium Metium quidam eum tradunt)Dux alaribus cohorti- 
30 bus erat, puluerem maiorem, quam pro numero excitabant, infidetes mulis calones, frondofos 
ramos per terram trahebant, armaq; fignaq; per turbidam lucem in primo apparebant, poli al- 
tior denfiorqj puluis equitum fpecietn cogetium agmen dabat, fefellitq,- non Samnites modo , 
(ed etiam Romanos, & Conful arfirmauit erroremjclamitans inter prima figna ita ut uox eius 
ad hodes accederet, captum Cominium vidtorem collegam adede , anniteretur uincere prius 
quam gloria alterius exercitus fieret.Hoc infidens equo. Inde tribunis Centurionibus^ impe- 
rat, vt vias equitibus patefaciat. 1 pfe Trebonio Cedi tioq,- prodixerat, vt vbi fe cufpidem eredes. 
quatientem vidifTent,quanta maxima ui pofient,cocitarent equites in hodem. Ad nutum om- 
nia, vt ex anteprarparato fiunt;panduncur inter ordines uio,prouolat eques,atq; infeftis cufpi 
dibusin medium ruit, perrurnpitq, ordines , quacunq; impetum dedit, indant Volumnius 
4 0 Scipio, &: perculfos dernunt. Tum iam Deoru hominum^ uidta ui, funduntur linteate cohor 
tes,pariteriurati,iniuratiqf fugiunt, nec quemquam procer bo des metuut.Peditum turba,quo 
fuperfuit pugno in cadra ad Aquiloniam compulfa ed, nobilitas equitesq,- Bauianum perfuge 
ariit, equites eques infequitur, peditem pedes ac diuerla cornua dextrum ad cadrum Samnitia, 
louum ad urbem tendit.Prior aliquando Volumnius cadra caepit , Ad vrbem Scipioni maiori 
rcfiftitur ui,non quia plus animi ui£tis ed,fed melius muri quam vallum armatos arcent. Inde 
lapidibus propulunthoftetn.Scipionifiin primo pauore priufquam colligerentur animi, tran 
fa£fca res eflet, lentiorem fore munito vrbis oppugnatione ratus, interrogat tnilites.Sadn oquo 
animo paterentur ab altero cornu cadra capta efl*e,fe vi6tores pelli a portis vrbis ? Reclaman- 
tibus vniuerfis,primus ipfefcuto fuper caput elato, pergit ad portam; (ecuti alij tedudinefa&a 
in vrbem prorumput deturbatisq; Samnitibus,qui pauci circa porta erant,muros occupauere, 
penetrare interiora vrbis, quia pauci erant, non audent. Hoc primi! ignorare Conful, & inten- 
tus recipiendo exercitui efl"e,iam enim proceps in occalum Sol erat, appetens nox periculofa, 
& fulpefta omnia etiam victoribus faciebat,progreflhs longi us, ab dextra cadra capta uidet, a 
loua clamorem in vrbe midum pugnantium ac pauentium gemitu efl"e,& tum forte certame 
ad portam erat,adue£tus deinde equo propius , vtluos in muris videt nec iam integri quicqua 
efle,quonia temeritate paucoru magno rei parta occafio eflet, acciri quas receperat copias, fi- 
gtiaqj in vrbe ferri iufit,ingreffi qaxima ex parte, quia nox appropinquabat, quieuere,no£te op 
piduabbodibus defertued, C^ofa illa die ad Aquilonia millia triginta trecenti 40. capti tria 
Ooo z millia 
Altercatio 
pullarioru . 
Papyri 9 au 
Ipicia con- 
temnit . 
Pullarius 
miro modo 
interit. 
Cornus Pa- 
pyrio occi- 
nit. 
Prelium i-i- 
ter Samni- 
tcs&T Ro- 
manos. 
Samnitu re 
ligio. 
Puluis nu- 
mero mili- 
tum impar. 
S a militum 
fuga; 
Scipionis - 
audacia. 
