1 
§8 ’ fdQ E OB. T V ET CAVSIS 
Vt autem caularum fontes plenius aperiarmterra pura,fiue fimplex in 
canalibus hoc modo gignitur.aqua pluuia, quam fummu terrae im bi* 
bit, primo per eiufdern terrae interiora permeat Sc tranfit, cutncp lpfa 
mifcetur : deinde undicp colligitur in uenulas & uenas: ubi etiam tum 
ca, tum alterius ortus aqua, terras ab rjfdem abripit^ quidem multas, 
fi uenulae Sc uenae ex terris coftiterint, Sc utrocp in latere terras habue 
rint;paucas,fi faxa,uerum eo plus continenti motu ab ipfis etiam faxis 
abradit, quo molliora fuerint: quod genus funt faxa calcis, ex quibus 
fieri uidemus cretas,argillas,margas,paretonium,aliascp terras pingu 
€s:& arenacea,ex quibus fiunt terrae macrae,quod in charadris, Sc nu* 
dis rupibus cofpicere licetumbres enim faxu calcis, aut areng,aliudue 
molliunt, fecumcp rapiunt rametaad autem quod fubfedit,ubi pereo* 
latum fuerit, colligitur, fitep lutumrquod poiiea cocrelcens in aliquod 
terrae genus abit,fimiliterintusin terra aquarum uis mollitfaxa,&la* 
pidum ramenta craffiora diffoluitatq? id hinc clare apparet, quod no 
raro faxi marmomue glarea in uenis inueniatur mollis Sc quafi refo* 
luta.aqua autem fic milta ramenta in unum aliquem canalis alueum ra 
pit,uel in angufh'as abducit,quae ipfam colando continentutroq? mo 
do pura SC aequalis materia , ex qua gignitur terra, fubfidet. quae cum 
cofpexiftet Theophraftus, Arifto telis auditor,recfte fcripfit ex tali ma 
teria terras confluxione feu percolatione fierfiattamen faxoru ramen* 
ta uix longo temporis fpacio fic aqua refoluuntur,ut fimillima terraru 
ramentis fiantata uero nafei terras in canalibus, uidere licet intra terra, 
cum foffis latentibus uel cuniculis in montes aefiis , aut puteis effoflis 
canales nudati fuerint: extra terram in charadris 8c nudis, ut dixi, rupi 
bus.utrobiq? enim palam ante oculos omnium eft quomodo nafcan* 
tur e terris uel faxis eiufdem no raro coloris, nec aliter oriuntur infon 
tibus, in quos uen£ exonerantquae omnia cu oculis cernamus, 8c qu£ 
fenfibus percipiuntur, uerius percipiantur, quam fi ex demonftratio* 
ne cognofceretur, fatis habemus id, quod de terrarum ortu fentimus, 
hac indu&ione docere, Terrg eo, quo dixi, modo gignuntur in uenis, 
in uenulis,in faxorum comi (Turis, in fontibus, in charadris, incp esete* 
ris cauernis:omnes igitur terrae eo modo gignuntur.nam quae in cana 
libus repertae e terra uel faxo,quod praefens eft, initium duxifte no ui* 
dentur, eas fine dubio uis aquarum longius afui ortus loco abripuit* 
quod cuiuis ipfarum originem quaerenti perfpicuum fiet , quae res cu 
ita fit, Ariftoteles non re<ft e ochram 8c rubricam, que terrae funt,ex fic 
ca exhalatione ignefeete fieri cenfetquae enim in locis oriuntur arden 
tibus, non ex ficca exhalatione fiunt, fed cum fumo leuantur, quia ue* 
ro ignis terras , ex quibus ortae funt, uflit, cum tales effodiuntur, ple* 
runq? nigrg uel cinere^ funt, ÖC fubftatia cineri, no aliter ac popholyx 
& 
