iusfem~ 
gma cby - 
mhorum. 
V lyfsis Aldrouandi 
iit · ^ —· 
teor, cap . 
yit. 
xMutdtus 
locus yena 
rum foh st- 
lium impe 
dit gene- 
rdtione. 
JSxerc, 
%Q2> 
•»3> 
Jtn li.JMe- 
teor* 
liL 5 , de 
tduf.fub. 
ter„ 
Cstufd md 
terialis 
metdllo - 
tum · 
la tu a Phifofophis fub fcquenti a?n igmate , V]/7taUs Interior a Terra y %e&ificdndo E 
Insternes Occultum Lapidem V eram -.Medicinam . Prim£ enim littera: pra?di diorum 
verborum formantfioc vocabulum (Vitriolum) in quo,vtipfe afferit materialia^, 
metallorum principia confiftunt: namq; chymicis organis fublimando vitriolum^ 
minerale, dicitur oleum, quo metalla in primam eorum materiam reducuntur. 
In tanta opinionum varietate cofugere debemus ad caufam materialem ab Ari- 
ftotele , & eius afteclispropofitam, qui exhalationem ficcam omnium fo /filium ma- 
teriam, & halitum omnium metallorum efle prodicat. Gra?ci vtranq; exhalationem 
αναϋυμύαα vocare folent, nos priorem,quoniam eft aquca,vaporem,alteram,quo~ 
niam terrea , halitum indigitare folemus. Sed non eft credendum, quod vapor fine 
halitu, & halitus abfq; vapore metalla, & cetera foffilia producat: iemper enim al- 
ter alteri mifcetur , & id iuxta pra-dominium inteliigendum eft , ficq; exhalationis 
tot erunt conftituenda? fpecies,quotfuntres, quse ab ipfis dimanantrhinc materia_# 
generationis omnium metallorum manifeftatur : etenim ille halitus intra rimas fa- 
xorum, & terrarum receptus, frigiditate denfatus, tandem in hoc, vel illud metallft F 
tranfit, quatenus ex hac, vel illa materia iiiblimatur. Et hoc in veritate verfari eft: 
clariftimum, quoniam fi metallicarum venarum fax a murentur,non effundunt in po*. 
fterum talia metalla, qualia illinc antea effodi.ebantur.Exit igitur e vifcer ibus term 
halitus ντΛίτομορρίς nuncupatus , qui implet porros terra? fubtilis & pura? , illiqj co- 
pulatus tranfit in aurum, & quando peruenit ad loca impura, & frigida, fit plumbu; 
nam quo magis depuratus fuerit iocus, quem petit halitus, eo pulchriora refultabut 
metalla, & viciflim in terra ficca , &* impura cohibitus parcum ferremn enitetur, §c 
fic deinceps de reliquis metallis difeurrendum eft.Vndeconiedare oportetopinio-. 
nem Agrie ola? effe explodendam, qui metalla ex iucco,&non ex halitu gigni eft ar- 
bitratus cum tamen iugi obferuatione expei ietia doceat filamenta qua? clam quafi 
capillos tenuiftimos in fodinis aurarijs, & argentarijs emergere , qua? ab halitu δζ 
non afucco concreta effe tnanifefte indicant.Imo Scaliger id euidentius ifabilirc 
videtur, dum aurum in Vngaria fiiamenti fpeciem pr^le ferens prodire pronuciat. 
Non igitur adhaerendum erit eorum opinioni, qui crediderunt fimpliciora, & mi- G 
nus perfe<fta metalla primum ex halitu dimanaife , deinde ex his cetera omnia per 
magis cxadam,& elaboratam cocionem generari: ita vt aurum & argentum perfe- 
&iifima, & abfolutiffima efte ferantura?; ctgra vero tanquam difpofitiones, & vire a4 
illa habeantur. Ha?c lententia prorfus refellenda eft, quandoquide metalla fpecies 
ciufdem generis conftituuntur,& fpecies non funt ita a natura diipeiita?, vt vnaad 
aliam dirigatur,ied teque primo fub eodem genere comprehenduntur ; non enim_* 
aurum & argentum magis compofita ceteris efte dicuntur, fed a?que primo ac cete- 
ra metalla ex halitibus generantur. Itaq; concludendum eft circa caulam materia* 
Jem metallorum, Platonem & Ariftotelem idem ientire; quemadmodum Olympio- 
dorus, & alij teftificantur: ambo enim halitum terreum & ficcum materiam illorum 
conftituunt. Ideo nobis non arridet Agricola? fentetia, quando aduerfus Platonem 
& Ariftotelem arguit non effe ver ifimile tot halitus fimul concludi pofte,vt tanta 
metallorum copia ab illis emergat , quanta ex fodinis in dies extrahitur . Debebat 
animaduertere Agricola , quod exhalationis magna copia in vifceribus quideirt-s H 
terrae reperitur, & fucceifiue noua faciilimegeneratur,qua?non folum vi radiorum 
folis a terra , & aqua elicitur , verum quoq; ex aere frigore terra? condenfato gene- 
ratur. Denuo quando argumentabatur Agricola, fi metalla ex pradi&a conftgrent 
materia , procul dubio dum foluuntur in pnvdichim halitum , & non in aquam abi- 
ret. Sed oportebat vt Agricola meditaretur metalla a calore igneo fojuta, non quia 
ex aqua, fed quia ex materia aquea congelata generatur, & quando funduntur, non. 
in aquam, fed in humorem mixtum fluetem tranfeunt, qui fi poftea in propria prin- 
cipia folueretur, procul dubio in halitum verteretur. 
Ha&enus de materia metallorum diiftum fitj.iam noftra intereft aliastres caufas 
formalem, efficientem , & finalem ponderare . Si refpicramus formam , multi , inter 
quos fuit Galenus , temperamentum formam fubftantial em metallorum efte voiue*. 
runt. Nobis autem magisplacet fententia Ariftotelis, qui formam metallorum per- 
fe<ftionem ? & a&rnn a temperamento diftin^u efte promulgauit : dummodo fupp3- 
natur 
