A 
ι 
ib. ϊ. 
107 
S 
& mifcendi ratio. 
LlNI VS pauculis verbis complexus e'ft quicquid ad inuentionero ieris attine- 
re videtur: fiquidem primum in Cypro inuentum fui fle diuulgauit,figna vero 
'loci venarum ieris non tetigit . Loca arris prargnantia, propter metalli impuri- 
tatem, varijs coloribus refulgere (olent . V erum arrugo, chryfocolla, & pyrites a?rofi 
fi inueniatur, certiflimum vena? arraria? ibi occultata indicium efie poliunt. His addi- 
tur fignum euidentius, nempe fractura lapidum , qui magis a materia a?rea 5 quam__j· 
ab alia exhalatione metallica finduntur ; propterea quod arris fubftantia eft adufta, 
& nimia huius materio? calidit-as portionem lapidum humidiorem abfumens , illos 
neceflario fiifiles reddit: quamuis,vt dicemus fuo loco, id. etiam afubfmntia hydrar- 
gyri prouenire pofllt Iufuper Plinius cu alijs Antiquis, ex lapide arrofo folum ars co- 
flabat,neq; aliud metallum ex huiufmodi lapide excoqui pofte pronunciauit: Cum—· 
tamen hodie non xs folum, ied interdum etiam argentum ex fitnili materia lapidea 
extrahatur . Verum quidem eft quod huiufmodi lapides veluti etiam pyrites quan- 
doq;fine metallo inueniuntur.Prarterea Antiqui, & Recentiores varia excogitarunt 
artificia, vt aeris venx excoqueretur, vel vt xs ab argento fegregaretur, quorum om- 
nium rationem in fuo opere metallico Georgius Agricola complexus eft. Amplius ex 
alia etiam materia; quam ex prardi&is venis, & lapidibus ^rofis xs parari folet: feri- 
bitenim Porta in Smolinicio oppido Carpathi montis Pannonigefle puteum, ex quo 
aqua in tres canales haufta eflunditur,& ferrum illis impolitum in xs vertitur, & ten- 
uia frtifta in Jutum abeunt, quod poftea ignibus excodum in xs purifltmum tranfit. 
Alij aqua vitrioli folfilis ferrum diflblutum perfundunt , vt in rubiginem conuerta- 
tur, ex qua poftea miro artificio a es fa&itant. At examen arris impuri, fcilicet quam. 
C tum puri, Sc perfedi , vel quantam argenti portionem contineat apud Andream Li- 
bauiumlegatur. 
ibs diligenter purgatum 5 & ab alijs metallis feparatum Opifices multifariam co- 
lorare nituntur. Namq; interdum illi fufo cadmiarn addunt, & xs colorem aureum-*» 
induit. Aliquando Magnetidem, feu Talcum ,& tunc fpeciem argenti reprarfentat : 
quandoquidem exTalco candido chymicis organis oleum extrahitur, quod in tere 
dealbando eft prarftantiifimuvn . Alij praeterea apud Portam leguntur modi, quibus 
ex arre argentum mentiri poifumus. Nonnulli metamorphofim ieris in argentum aiTe- 
qui conantur , dum pquas portiones Auripigmenti , & Halinitri in vafe vitreo fupra 
carbones comminuunt, & huius pulueris femunciam lingulis libris xris fufi addunt 
miicendo , donec in veram argenti formam tranfmutetur . 
Sin mifturam refpiciamus , harc duplicis generis e fle folet : vel enim xs cum alijs 
metallis, vel cum alijs foflilibus permifeetur . De vkima miftura paulo ante egimus, 
quado cum magfietide colorem argenteum , & cum lapide calaminari Gelamma nu- 
cupato colorem aureu acquirebat, nam hoc poiirdmo modo praeparatum , Aurichal- 
T> cum appellatur. Itaq; as antequam cum alijsinetallis fundatur, eius fufio tarda, vel 
celer eft ponderanda; cum Mizaldus , ad accelerandam aris fullonem , vngulas equi 
inter fundendum permifceat.Quemadmodum igitur cartera metalla inam habent mi- 
fturam, quam Opifices Legam vocant: pariter xs ab hac non eft alienum , non vt arris 
maifa augeatur, veluti de auro, & argento relatum fuit; fed vt ab illo q 11 ardam vifei- 
ditas auferatur , qua? impedit, quo minus retfte ad varia opera fundatur. Mifcetur 
ergo cum St ano,& Aurichalco; propria tamen, & optima miftura vel Legant rfe&uni 
Stannum efte traditur, vt opera fine malleo parentur, nam operibus malleo , & dila- 
tatione egentibus, ars puriflimum , & perfedfum cfte debet, quoniam ars miftum mal- 
leo frangitur.Harc miftura, pro varietate operum,varia e ile debet, nam aliam ftatuar, 
aliam bombarda? , aliam Campante , aliam demum mortaria , & lebetes expoftulant. 
Quandoquidem centum libra? arris, cum duodecim ftanni pro tormentis bellicis ma- 
ioribus metallum coficiunt. Sed centum libra? «eris cum viginti ftanni, metallum pro 
. ν'· . Cam- 
fus qnalis * 
htl* 1 i.de 
re tned. 
L. 5 . mag. 
natiCap.^. 
Lt, ^.mag. 
nat.cap.^. 
J^f^dura 
na . 
