/ 
Miifes Metallici L ib. I V: 549 
Cancrum non modo lapidem huius generis pro Termino Finali ftatuerut,fed etiam 
huiuimodi Terminum pro Deo coluerunt: Quandoquidem Num a. Pompilius Rex Ro- 
manus, cum & publicum agrum PopuJi Romani, & priuatum vniufcuiufq; certis limiti- 
bus,& terminis definiuiftet, in colle Tarpeio facellum Termino Deo erexit, iaxumque 
erat hic Deus, & laxa erat reliqui omnes a'groru,tum Publici, tum Priuatoru Termini, 
quos ftatuto, qui dimouiffet Ioco,eum hominem impune necare licebat . Multi amem 
referunt Terminum lapidem in Capitolio diuinis honoribuscelebratum, fuifteillud Saxum Sa-* 
faxum , quod Saturnus, ob magnitudinem, deuorare non potuit, quando Iouem de- tttrm. 
glutire credebat. 
Itaq;huiufmodi lapides, fiue Terrnini,ab Antiquis, adhibito facrificio,difponeban- 
tur: Qua de caufa apud Flaccum legutur hac verba.Cum Terminus difponeietur,ipfum 
quidem lapidem in foJidam terram collocabant; deinde huiuimodi loca , in quibus, 
fa&isfoflls, eos erant defixuri, vnguentis, velaminibus,&corollis coronabant, deinde 
facrificio facfto, hoftiaq; immaculata cafa,facibus ardentibus in fo flato coopertis,fan- 
guinem inftillabant, eoqs thura, fruges, vinum, fauos,& multa alia ia&abanr, quibus 
omnibus igne coofumptis, fuper calidas reliquias, lapides collocabant, & additis ali- 
quibus faxorum fragminibus circumcalcabant , vt firmius ftarent . Tale igitur facrifi- 
cium Domini celebrabant, inter quos, fines agrorum lapidibus dirimebantur. 
VSVS IN AEDIFICIIS. 
A D omne genus aedificiorum lapides concurrere manifeftumeft. Primitiis, in 
fternendisvijs, lapides requiruntur: quapropter montes Campaniae dicuntur 
illi,ex quibus lapides ad fternendas vias eruti funt. Deinde viae Itinerantium 
olim lapidibus fuerunt diftin&a , vt ex illis cuilibet innotefeeret, quantum iter perfe- 
ciifet. Nam milliaria lapidibus difcrmiinabant,vt eundis notiffimum efte credimusj 
fed non ita patet eundis, annotante dodiilimo Nouarino, huiuimodi lapides litteris 
; plenos fuifie , vtltinerantibus viam infinuarent. Id confirmatur experuetufto Cano- 
num panitentialium libro, in cuius prgfatione haec leguntur. hominum erit , qui 
fibi manendum exidimet in itinere, cum videbit milii an a lapidea litteris plena viam docere f In- 
fuper ad a ? dificia tam domorum,quam templorum,omne genus lapidum trahitur. Et- 
enim circa Tybur effodiuntur lapides vulgo Treuertini, nempe Tyburtini vocati, ve- 
lud etiam apud Gabios,ex quibus diligenti artificio infigniora Roma adificia finiun- 
tur. Interdum lapistantamolisadaliquodopustrahitur, vtinirumfit, qua arte illuc 
delatumfuerit. Extantin huius rei fidem, hac noftra astate, tefte Boetio, ingentia illa 
faxa delata in circos , Vulgus prifea Deorum Fana appellat : vnde mirabitur fortaffis, 
qui illa fpedabit , nempe quibus corporis viribus lapides tanta molis in vnum locum 
fuerint congefta , vt optimis rationibus canere pofllmus, ,\ 
Militaria 
lapidibus 
diUincia . 
Si lapis esi vnus , dic qua fuit arte locatus , 
Si vero p i ures , dic vbi congeries. 
Leo Baptifta , in fuo Volumine de Architectura , tradit circa agrum Bolfena? , erui 
lapidem ad omne genus aedificiorum accOmmodatum,quj l ,cum iniurijs a eris, i imbrium, 
& ignis maxiroopere refifiat, a ternus, & incorruptibilis-nuncupatur. 
loannes Boterus refert, in quibo fidam Britannia? locis., efiodi lapides inftar afierum 
fediles, quibus adificia,loco tegularum, cooperiuntur* in territorio etiam Genuenfi 
Iapis efi, qui facile fecatur ad varios vfus . Item Plinius deferibit quofdam lapides in 
legione Belgarum nafcentes,quiferra feindunturad tegularum, & imbricum vfum. 
Verba Plini j iunthac. In Belgica Promncia candidum lapidem firra , qua lignum , fccihufi, ·, 
etiam jeeant, ad tegularum, ό * imbricum vicem, vel fi libeat·, ad qua vocant pmonacea tegendi ge- 
nera, & hi quidem feci iles fiunt. Exfchoiijs Dalechampij nonnulli legunt non pauonacea, 
fed pauita , vel pauimenta. Dalechampius tamen interpretatur pauonacea , quafi pi- 
Cturatislapidibus inftruda ,& inftar pennarum Pauonis fulgentia ,vt in ad ibus Prin- 
cipum, & nonnullis templis quandoq; confpicitur. Ha ftrudure pauonacea, yt noftra 
fert opinio, funt lithoftrota,feu mufaica, qua in multis Italia templis vifuntur . Hinc 
spud Calepinum legitur lapis Poenicus, vel Punicus, eftqs lapis Numidicus, ex quo 
Lapis £ ter- 
nus quis . 
Lib. 3 6· 
Cilp. 2 2 . 
Pauonacea 
firudinru. 
paiu- 
