( '7 ) 
bewerken, h ad de moedertael, met den Bijbcl in de hand, 
nieuwe dcnkbeelden vcrsprcid , die het onde geloof aenvielen, 
en dus t’ eener tijde Rome en Spanje bedreigden. 
De nederduitsche tael was het charter cens vooruitgangs, die 
met de denkbeelden des staetsbestuerders niet konden overeen- 
stemmen. In deszelfs programma had reeds keizer Karel , als 
eersten plicht, de beteugeling der vooruitschrijdende volksge- 
dachte geschreven, en Isabella was en bleef de dochter van 
Philip II, al was zij dapperder, en, ja, oneindig beter dan 
haer vader. Eveil als hare oostenrijksche eehtgenoot, toonde zicli 
de Aertshertogin aen die noodwendige staetsplicht getrouw; en 
beide zochten eeneîien vereerende vergoeding voor den strengen 
eiscli van hunnen toestand in de aenwakkering der beeldende 
kunsten : ook wisten zij die , zelfs ten dienste hunner geloofsbe- 
grippen en staetbelangen , te verlevendigen en te bezielcn. Ru- 
bens werd de Vondel der wereld, en Teniers de Cals des volks. 
Het was in België niet dat een groot dichter, ten minste een 
groot volksdichter, in de moedertael zich kon ontwikkelen : het 
optreden van zulk eenen volksmeester is van den tijd en de plaets 
afhankelijk. Hoe kon zulk een bevoorrechte in België opdagen , 
Avaer de heimelijk gevreesde en dus gehate voîkstael uit het hof 
werd verstooten; in België, waer zij, dien ten gevolge, van amb- 
tenaren, edelmans en rijken moest miskend worden, en zeker 
op geenen Cals , geenen Huygens, geenen Westerbaen mocht re- 
kenen. 
Rederijkers. — Wij stipten reeds hetverval der rederijkers aen. 
Enkelen hadden zich boven de staetsonverschilligheid verheven , 
en arbeidden uitsluitend voort voor het volk dat, na ruim eenc 
halve eeuw van rampen doorworsteld te hebben, eindelijk vrede 
genoot, en, in den schoot der eentoonige rust, behoefte aen af- 
leiding, aen sommige geestvermaken gevoelde. Die schaersche uit 
hare puinen gerezene rederijkkamers hadden, haers dunkens, 
als van ouds titel en hoedanigheid, om aen die behoefte te vol- 
doen. Zij stapten met hare eeurv eenigzins mede, en hadden ge- 
deeltelijk aen de aloude Spelen van Zinne vaerwel gezeid voor 
kluchten of mythologische vertooningen, op mythologische op- 
Toaie XL 
