( 21 ) 
levende, vaderlandsehe laal- en letterkunde, die zouden beide, 
waar geene beteugeling te pas kwam, aan hare eigene ingevingen 
en liare eigene lotgevallen worden overgelaten. Trouwens, was 
zi j , van den eenen kant, de tolk der geestelijkheid tôt de gcloo- 
vige gcmeente sprekend, zij bleef, van den anderen kant, ecn 
gevaarlijk werktuig der gedachte : zoodanig dat liet aen de ge- 
nieente van wege de kerkelyke overlieid verboden was, zonder 
liaren oorlof den Bijbel in de moedertaal te lezen. En wie toeli zou 
bij liet hof die taal nog beschermd bebben? De Van Straelens 
waren niet meer, en sedert de onlusten, sedert de stelselmatige 
verdrukking der taal en der « konste van Rlietoriken » was deze 
in de handen der laagste volksklassen gevallen h 
Men sla dus de werken der kamergezellen uit dien tijde niet 
op, tôt nasporing der levensvlara die ergens daarin verschuilen 
mocht! O neen! hoe zou de poëzij daarin te vinden zijn? Aan hare 
warme uitboezeming, aan hare teedere zalving waren die mannen 
geheel vreernd. Vroeger toeli stak er wel eens een diepe zin , eene 
nadrukkelijke overtuiging in die bladeren der factorsliteratuur : 
want, hoe ongelukkig ook deze, als volkletterkunde beschouwd, 
veclal mocht zijn, weêrspiegelt zij toch beurtelings den ernstig 
vromen of eigenaardig vrijzinnigen geest der Ncderduitschers. 
Tôt uiterste kw r aal heerschte nu, even als op ’t schildcrdoek, de 
Mythologie, erger dan ooit, op ’t papier; Vlaanderens katholijke 
kamers der zeventiende eeuw waren, met haren heidenschen 
kunstzin tôt voor de geboorte Christi achteruit gedeinsd : zon- 
derlinge vooruilgang. 
Het magistraat handelde als ’t staatsbestuur, wat het bescher- 
men der kamers betrof. Het deed dit wel eenigzins op den ouden 
voet, maar toch niet min of meer dan als het de vermakelijke 
gaeischietingen behandelde. Waren de intreden der landjuweelen 
nu veel minder prachtig dan in de vorige eeuw, toen zij den glans 
van Vlaanderens weelde weêrkaatsten, de algemeene gebruiken 
werden niet verwaarîoosd, zoo als de wijn van ecre, en de voor- 
ouderlijke dischplechtigheden ten slotte dier prijskampen. Toen 
1 Willems, Verh. over de Ned. Lett. II dl. bl. 10. 
