( 88 ) 
woord daL niet altijd synoniem is van zedeïijk roman. Zij maakt 
de oorspronkelijke volksliteratuur uit, waarmede eene aan ’t volk 
vrcemde literatuur weinig of niets gemeens had. Inderdaad men 
mag tôt de klucht al die voortbrengsels brengcn, waar hetgedra- 
matiseerde, het getypeerde volksieven wel kunsteîoos , doch îos 
en levendig zich in weèrspiegelt. Zulks is, b. v. het geval met het 
thands zoo bekende Mar le ken van Nymwegen. Yrijheid en waar- 
heid in t afschilderen der zeden verstrekte aan dergelijkc voori- 
brengselcn tôt inspira tic. 
De klucht worstelde in Holland het langst tegen de bcsluiten 
der geestelijke en wereldlijke overheid; eerst had zij zich tegen 
de Kerk en den koning aîdaar te weer gesteld; nu spaarde zij de 
hervormde geestelijkheid niet. Het haperde dieu protestantschen 
kameristen aan ecn recht bcgrip des christcndoms ; zij verwar- 
den , in hunne onverdraagzaamheid, kerk- en zedeleer, en volgden 
geenzins het liefdrijke voorbceld der oudkamer van Amsterdam. 
Kops spreekt van het deerlijke verval der nationale klucht, door 
de Geuzenklucht ten val gebracht, en die zich eerst tegen de catho- 
lijke priesters en la ter tegen de protestantsche kerkdienaars stelde. 
« De redenrijkers , zegthij, totnog toe gewoon de aanschouwers 
» lot zich te trekken, door ailes wat hun in kerk- en staats- 
» bestuur berispelijk scheen vrijlijk te gis peu , door de hervor- 
« ming, die thans haar beslag had, min stofs daartoe vindende, 
» zochten naar andere middelen om het gemeen te vermaken. De 
» gesehiktsten biertoe waren, bel hart te roeren door medelij- 
» den, schrick en afgrijzcn; den gecst te verkwikken doorgepaste 
>» boert en jokkernij... dan de kunst was nog te onvohnaakt. Haar 
» ontbrak liet vermogen om , door het hatelijk afmalen der kwade 
» zeden, het geestig gispen van kwade heblijkheden , of het, ver- 
« toonen van aandoenlijke geschiedenisscn, de aandacbt op (c 
» wekken en wakker te houden. » Haai* bleven dus slechts de 
middelen over die ’t gramv vermaken : ook gaf de weeldc die 
Holland en Zecland, na zoo veel bloedvergietens, genoot, aanlei- 
ding tôt die uitspattingen, die in 1585 vcrhoden werden J . Bre- 
J Blz,268. 
