De dienstcn welke Iiij aaii onze letterkundc bewces zijn me- 
îiigvuldig : hij gebruikte zoo wel bet proza als de poëzij om zijne 
landgenooten met de door liem overgebracbte wijsgeeren en dich- 
ters der oudheid of van later tijd kenbaar te maken. Hij vertaalde 
in verzen H orner us , Cicero (van de Plichten) en Boëlius i . Ook 
arbeidde liij om de taalkennis te verspreiden : in 1584 hielp hij 
hij dergelijk een doel de oudkamer van Amsterdam. 
In ’t volgende jaar verscheen het voornaamste zijner dichtwer- 
ken, dat echter uit het latijn vertaaid is. Het heet : Redit gebruyek 
ende misbruyek der tydlike hâve. 
Coornhert liad in zijne jeugd Spanje en Portugael bezocht, en 
daar de Inqnisitie van naderbij leeren kennen : van daar zijn eeu- 
vvige afkeer van ketterdooden en gewetensdwang. Uit zucht naar 
vrijheid en onderzock, zoo als hij die opvattc, werd zijne literari- 
sclie, zedelijke en godsdienstige strekking en bedrijvigheid geboren. 
Hij waardeerde de literarische belioeften, uit de geestbehoeften 
der voorgaande eeuw geboren ; hij deed zijne kennis der moeder- 
taal strekken om het klassicism ten voordeele van zijn vooruit- 
strevend tijdstip te doen strekken. 
Als werkdadig verdediger der hervorming ging Coornhert, 
Haarlems pensionnaris, eenen stap verder dan Erasmus. Coorn- 
herts onverschrokkenheid die, even als degene van Boëtius, 
door den kerker geoefend werd, deinsde voor geene gevaren 
terug : zijn gedrag in de hoeien staafde zijne protestantsche gevoe- 
lens en zijne wijsgeerige schriften : natuurlijk oefende die rede- 
rijker meer zedelijken invloed uit dan eenig andere zijner amster- 
damsche kunst- en kamerbroeders. Hij bracht veel toc tôt het 
koortsige doordrijven der beginselen die van Duitschland uitgin- 
gen , en die een hollandsch schrijvcr ons afschetst als de voort- 
zetting der maatschappelijke herleving, als de bron eener vrijc 
richting, aan de geesten gegeven, waarbij de literatuur eene macht 
werd, die zich eerlang boven klassicism, boven kerkleer en slaats- 
bestuur verhief 2 . 
1 Van dezen laatste, zoo mon weet, bestond reeds eene vlaamsclie verlaling 
der vijftiende eeuw. 
2 Visseher, Bekuople gescli. der nederl. Lellerkunde , dl. II, bl. 1. 
