( 128 } 
» yen teghens aile rcgeerders, die juist de looze van hun niet 
» lialen. » 
De onderzoekingsgeest bij de Rederijkeren was, even als de 
spelen van sinne, uitgegaan van de fijn gesponnen seolastiek. Die 
geest strekte nu om aan Luthers ruwe dialektiek bijstand te lee- 
nen. Onderscheiden was vroeger de zucht der geleerden; onder- 
zoeken was nu de geest der eeuw : geleerden en ongeleerden 
wildcn nu onderzoeken , en deze eeuwgeest kon onmogelijk , 
zoo min in staatskunst als in godsdienst, aan dekameristen vreemd 
blijven. Wy zeidenhet : nu eerst konden zij schrijven, en dus den 
Bijbel lezen, waaruit zij zoo vele tafereelen voorgcdragen, zoo 
vele argumenten uitgegalmd liadden. De meeste factors warcn 
geenc geestelijken meer, gelijk vroeger : zoo dat nu leeken de 
kamerspelen zouden vervaardigen en die veelal uit den Bijbel 
blijven putten. Ilet onderzoek des Bijbels en des geloofs leiddc 
de factors, levende uitdrukking der kamer, van zelve ten onder- 
zocke der staatsmacht; en waar de overtuiging niet bestond ten 
opziclite der reclitmatige handeling van Kerk of Staat, ontstond de 
twijfcl aan beider goddelijk recht, en die twijfel gaf voedsel tôt 
heimelijken opstand, die in de assche smeulde, om cens, vroeg of 
laat, in 5 t vuur cens openbaren opstands tegen Kerk en Staat uit 
te bersten. Beide dezen zagen dus naar middelen uit om de vrij- 
zinnigbeid te beteugelen. 
Met op hettooneel gesproken woord werd, even als ’t geprentc 
woord, reeds vroeg, immers in de ecrste lielft der zestiende eeuw, 
onder voogdijschap der politie gcsteld l . Hoc dreigender de tijden 
werden, te strengcr werd de voogdijschap. Te Gent zag, in 1560, 
de kamer zich verplicht hare reeds uitgezonden prijskaart in te 
trekken, omdat zij die niet wettelijker wijze had uitgezonden, 
terwijl, in february 1565, het antwerpsehe landjuweel enkelijk 
na vele onderliandelingen met het staatsbestuur kon plaats hcb- 
ben. Die onderliandelingen werden met hetzelve aangeknoopt 
door het stadsmagistraat, ten voordeele der Violieren , wier kamer 
cen der wetheeren tôt hoofdman had , even als dit bestendig plaats 
1 Uierovei* nader op t einde des volgenden hoofdstuks. 
