( 'l'*7 ) 
geestes, betuigende den vrede met God (zoo wat op zijn quakers), 
of beperkter, maar vrij rekbaar, in de hoop door de Scliriftuur. 
Dit, wat het dogmatieke antwoord betreft. En nu was bet de zaak 
dat dogmatieke tôt een spel van zinnen te maken. Die rhetorikale 
kunsttake bestond hoofdzakelijk hierin : men had vooral, volgens 
de H. Scliriftuur, die bovenzienelijke geloofsbegrippen te verzin- 
nelyken, te dramatizeeren , te docn handelen en wandelen. Een 
groot dicliter had dit ten minste kunnen beprocven, zoo als het 
een Nepomucène Lemercier in zyne Hypocrisiade heeft beproefd. 
Maar, ei lieve! welke was tôt dus verre de kunst. onzer theolo- 
gasters? De doode Bijbelkennis, de doode dienst des kunstvorms 
van vreemden afgekeken; geene poëzij, geene scheppende, he- 
zielende zielskracht. De meesten dier haîfgeletterden, tegen de 
Kerk halfprotesteerende lieden, gingen allen even onderzoekziek 
te werk aïs de vroomste roomschgezinde rederijkers : ’t was hun 
allen te doen, wij zeggen niet om den prijs te winnen, die in vier 
zilveren kannen bestond, maar wel om hunne zielezaligheid en die 
der anderen te bewerken. De gadinghebbcnden , even onpoëtiseh 
als ongeleerd, richtten, zoo goed mogeîijk, hun spel van zinne 
in. Zij vertoonden, h. v. den stervenden mensch, hevochten door 
verkeerden sin, eigen vertrouwen en dergelijke zinnekens meer; 
iets, dat natuurlijk den armen lijder, van aile kant met henaau- 
wingen oinzet, in geene geringe verlegenheid bracht. Tegen dit 
aanvallende léger werd een beschermcnd ingeroepen : Rede , Ge- 
loof en Schriftuer vlogen te wapen, wczen den stervende te 
redit, en boden hem troost. Twee partijen waren dus in ’t spel 
en traden ten pleite op de planken : namelijk Rationalismus en 
Auctoriteit , gelijk men heden zou spreken. Om dezen vrij kunstig 
gemaekten knoop door te hakken, gaf men aan de groote figuur 
der Schriftuer het zwaard in de hand. Het laat zich gemakkelijk 
verstaan, dat de redeneering op dergelijk zelfonderzoek des Bijbels 
steunend, het kerkelijk ontzach niet altijd eerbicdigde en soin- 
tijds aanviel. Men gevoelt wat vruchten dergelijke kameroefe- 
ningen over het dogma moesten voortbrengen. Die doorn der Bij- 
belkennis droeg den appel der twist. 
Kops heeft reeds de aandacht op die speîen van sinne van 1559 
