( 137 ) 
digc slorm ce samenpakte tegen Ivcrk en Staat, die in Ininne 
streving tôt zelfbehoud voortaan onafsclieidbaar van elkander 
waren. 
Het tooneel sebeen lichtelijk door eenige kerkvergadering, met 
de wereldsche macht gewapend, te verbinderen ; maar de pers was 
cen werktuig dat zoo lieht nie! te verbreken was. Haar verdui- 
zendvoudigd woord zou hetwoord des tooneels, datsoms zonder 
eebo uitsterft, vervangen ; en waar de pers zelve niet vrij was, 
bleef de pen over. Gedrukte of gesclirevene liedekens , en vooral 
refereinen (waarover straks een woord nader), zwierven deNeder- 
landen door; en eerlang zou niet alleen het vlaamsche psalmge- 
zang van Dathenus in kreupelrijmen , maar ook de bloedige 
ironie van Marnix in proza opstaan, om baren vergiftigen pijl 
zoo wcl den roomschen ou ter als den spaanschen troon ioe te 
schieten. 
Sedert lang, immers sedert meer dan eene eeuw, bezaten de 
Rederijkers liunnc rijmtbeoîoganten en rijmpredikanten, die aan- 
vankelijk zeer orthodox waren , en in lateren tijd voor of tegen 
de Kerk komponeerden en esbatemenleerden ; bet ontbrak hun 
nog aan bloedgetuigen. Ook deze bleven niet lang aehter, nu dat 
clk rijmer zieb gedwongen zag of daebt voor of tegen de hervor- 
ming op te treden. Boven andere oirkonden, getuigen zulks het 
zwaarlijvige martelaarsboek der Hervormgezinden : zoo betaaldc, 
in 1568, Ilench ik Adriaensen , factor te Haarlem, met de koord 
zijn misselijk echo-gedicht tegen de moniken. 
Indien wij onze oogen van Holland aftrekken om ze op België 
te vestigen, vertoont zieb aldaar, in 1601 , cen vreemde prijskamp. 
De Corenbloem van Brussel had namelijk gevraagd : O fl de blinde 
pilgrim, sijn besl doende , te Hierusalem can gheraken ? Dat hier 
geene gbeestelijke zinspeling onder sehool, bewijst de referein- 
regel : Dits van Bruyssel naer Jeruysalem den naesten pad. Ook 
waren de hollandsebe kamers tôt die vast bloot geographische 
bescbrijving toegelaten, en bekwam de baarlemscbe kamer den 
oppersten prijs, bestaande in een zilveren bertjen Docli eer- 
1 Kups , 1 ) 1 . 280 , 281 . 
