( 162 ) 
ben. Erkent raen dan niet, zwijgender wijze, dat de wijsbegeerte 
der heidenen minder ingewikkeld en minder onheilbarend is dan 
de zalige leer en les des Heilands aen eene eens diepgezonkene 
wereld, dan het woord van hem, die den weg, bet leven en de 
waarheid is? 
Ten minste de boekenkeurder van de verzameling der mede- 
dingende stukken scliijnt hier eene onder bloemen schuilende 
adder vermoed te hebben; er kwamen in de zoogezegde Schat- 
kiste der Philosophen en der Poëten refereinen voor, waarin de 
heidensche zin ook voor hem wat sterk doorstak. Yolgens zijne 
eigene verklaring, verhielp hij dat op zijne manier, namelijk 
met eene doorschrappende pen : dat middeltje vieî licht. Voor de 
lezers des boeks was dus, volgens hem, het gevaar verijdeld; maar 
lioe toeh kon die proefverbeterendc censor de nadeelige gevolgen 
des kamerstelsels uit de zielen der refereinders uitroeien, die de 
heidensche wijsheid zoo hoog verheven hadden, en er waar- 
schijnlijk nog al diep van doordrongen wâren? Om het onderzoek 
des Bijbels voor te komen, liad men dus het woord in eene soort 
van tweestrijd gebracht, zoo niet met de gevoelens dan toeh met 
het gezag der oude philosophen. Voor de eerste male werd in 
zulke gelegenheid de Bijbel niet langer als de hoekstecn van ze- 
delijkheid en geloof, als de gewelfsleutel des maatschappelijken 
gebouws aenschouwd. 
Het is ook in dien prijskamp dat men zich Lan overtuigen wat 
merkwaardige wijziging het nationaal geworden referein in zijne 
zedelijke-godsdienstige strekking had ondergaan. Het bezat niets 
meer van zijne vorige kleur. 
Die dichtsoort bemoeide zich in de XVI e eeuw zeer werkzaam 
met de godsdienstige geschillen. Eens dat Alva de rederijkers te 
vuur en te zwaard vervolgde, bleef bij het zwijgen des tooneels 
het referein een duchtig volkswapen. Het was de bliksem die on- 
verwachts in den storm uitbîonk en, uit zijnen schuilhoek, 
Spanje en Rome aanviel. Het werd thands gazet of pasquil, en 
bekwam ongetwijfeld bij ons den invloed dien ’t lied ten allen tijde 
bij de Franschen gehad heeft en nog bezit. Doch waren er geu- 
zenrefereinen , daer kwamen er ook tôt stand in eenen katholieken 
