( ICC ) 
denken dat eenigen volstrekt geene bescherming vcrdienden : 
zoo oordeelt de geleerde predikant Schotel dat de vervolgingen 
der Dortsche vaderen tegen de kamer hunner stad billijk wa - 
ren. Er blijft ons, ten slotte van dit hoofdstuk, te liandelen over 
de verbodene boeken, door belgische rederijkers geschreven. Dit 
punt is zeer belangrijk voor onze letterkunde. Om het wel na te 
gaan, moet men het in verband stellen met de oude wetgeving 
ten opzichte der verbodene boeken. Docli wij moeten hier kort 
zijn h 
Buiten het onschuldige, ja en tevens zedelijke werk der Stove 7 
door J an van den Dole, behooren zij allen tôt de zestiende eeuw; 
doch ook deze staan in ’t algemeen op den index, omdat zij in 
strijd waren met de kerkleer. 
Reeds in 4 515 had een anders groote paus, ijverig beschermer 
der schoone en liberale kunsten, Léo X, de drukpers aan de cen- 
suur onderworpen. Wij stappen over ’t edict van Worms henen , 
dat vijf jaren later verscheen. De tijd werd woeliger ; de beteuge- 
ling strenger : in 1559 stelde men in ons land op eenen rang 
allen die kettersehe vergaderingen zouden houden, zich oneer- 
biedig jegens de beelden van God of de heiligen gedragen, of over 
den Bijbel twisten, ja zelfs niets anders doen dan verbodene 
boeken koopen en bewaren : zonder het minste ondersclieid ver- 
waehtte hen allen de doodstraf : den mannen het zwaard, de 
vrouwe de put. 
Dit onderzoek des geîoofs, door den Staat ingesteld, ontsproot 
uit het onderzoek over ’t geestelijk gezag dat onderdanen deden, 
en onder welke de rederijkers niet de laatsten waren; de Staat, 
nog door de Kerk geïnfeodeerd , handelde ten voordeele zijner 
eigene belangen, en wilde elke denkwijze die hem gevaarlijk 
voorkwam beletten. Men mocht dus geen hoegenaamd boek meer 
ter perse brengen , en de zich daar tegen vergrijpende printer 
1 Zie Esquisse historique sur la police des livres et sur la législature de la 
presse en Belgique, voorkomende bladz. 50-126 van ’t werk Annales de l'Im- 
primerie à Mon s , depuis 1580 jusqu'à nos jours, par Hipp Boussèlle 
(Bergen 1858). 
