( 175 ) 
doodsvijand. Zijn poliliek leide ook in België de drukpers aan 
banden, en dit was doeltreffender gebandeld dan ook de goede 
hollandschc boeken , gelijk vroeger de menschen, in België te ver- 
branden. Goede boeken zijn fenixen. 
De knnstinvloed op bet tooneel is veelbednidend. De rederijkers 
zetten bet christelijk tooneel der vorige ceuwen in de middel- 
eeuwen en ja tôt in onze tijden voort : aan de spelcn van sinne, 
reeds in Hrosvikus eeuw bestaande, gaven zij aile mogelijke uit- 
breiding, ook met vermengeling van îevendc persoonen. Véor 
Alva mocht Beîgie ten minste op den H omit lus roem dragen; na 
bem vindt men niets meer dan enkele vinnige refereinen en eenige 
spotliedekens die verdienen bewaard te blijven, docli dikwijls 
meer om hunne bistorisebe dan om hnnne estlietieke waarde. 
Hollands pooging om een deftig tooneel te stiebten werd door 
den rederijker-dicliter Van Hoogcndorp bijgestaan, terwijl Abra- 
ham de Couine , uit Braband naar Amsterdam geweken, aan dit 
tooneel een romantieke, d. i. niet stijf klassieke tint wilde bij- 
zetten. Bredero was van dezelfdc gedacbte, toen bij berijmdedra- 
mata en realistiscbe coincdien sebreef. Deze vernnl'tige man was, 
voor ailes, een in opvatting en besebouwing oorspronkelijkc 
kluchtschrijver : bij was in de tooneel - tafereelen die bij naar 
lageren stand weërgaf, kunstig photograpbist, ma g ik t zeggen, 
maar oog even onzedig als de diebters der oudste sotternien en 
kluiten. Ogier komt acbler bem, maar verre acliter bem. 
Maar wij mogen ook de proza niet vergeten. Vooral met Spie- 
ghel en Coornhert ging de taalinvlocd der kamers te dien op- 
zichte van de oud-amsterdamsebe kamer oit : bet waren kundige 
en kenrige stijlisten. 
Zedelijke invloed. Deze verschilt veel volgens tijd en plaats. 
In Holland was de vi ijbeidszin daaraan niet bestendig gunstig : 
koortsig geworden, slocg bij zelfs tôt allerlei baldadigbeden over, 
die aan geestclijke en wereldlijke overheid veel spels opleverden. 
In België, bet dogmatisebe vraagpunt ter zijde gesteld, was, 
over het algemeen, die invloed wezenlijk. Gelnkkig waren ver- 
sebeidene kunstgczellcn, waaronder de Audenacrdscbe Pax vo- 
bianen en de antwerpsebe Violieren , stellig gedurende bet tijdslip 
