( 174 ) 
der nederlandsche onlusten, de uitdrukking der kerk-getrouwe 
geloovigen; maar Alva wist van geen onderseheid : vlaamsche 
psalmgezangen en vlaamsche tooneelen of refereynen waren hem 
even hatclijk, en al wat rederijkende was kwam den Spaanjaard 
schuldig, ton minste sterk verdacht voor. 
Men beoordeele dien zedelijken invloed dus niet meer naar 
Alvaas sententiën, dan naar sommige onreine kluchten, dan naar 
sommige losbandigc refereinen. Men geve aeht op hurmen gods- 
dienstigen oorsprong en godsdienstige voortleving door aile tijden 
heen; op den bijbelsehen vromen zin en toon die, algemeen , in 
de oude spelen van sinne heerscht, en die door het looneel, dat 
krachtigste aller lettermiddelen, verspreid werd. Belemmerd door 
geknnstelde vormen, spreekt niet te min uit die wel lalrijke maar 
niet vruchtbare factors - literatuur dicp en innig de aloudc god- 
vruchtige ziel , als de vrolijke gcest en het vrijheidminnende 
gemoed der Nederlanderen. Met een woord, zij gceft het geeste- 
lijke kunstleven der vadcren volmaakt weder. 
Men heeft de groote prijskampen der rederijkers hij de olym- 
pische spelen vergeleken; doch buiten den toevloed uit verschei- 
dene steden, die daarbij plaats greep, hadden de landjuweelen 
daar weinig mede geincens. Men stroomde daar ook uit steden 
en dorpen henen : de verbroedering daaruit ontstaan, zoo wel 
tusschen de steden aïs tusschen de Walen en Ylamingen, wordt 
des te belangrijker, als men inziet dat dit gebeurde toen er van 
stad tôt stad al te dikwijls twist en tweedracht bestonden. 
Poiitieke invloed. De kameristen ontbraken evenmin aan de 
kerkprocessiën als aan de inhuldigingen van *’s lands vorsten : 
doch dit was de bloote politiek des vermaaks; met de zestiende 
eeuw gaan zij tôt de politiek der théologie over. Van de Kerk uit- 
gegaan, als rederijkers tôt zeker punt met den Bijbel bekend, 
geloofden zij zich te eener tijde poëten en propheten, misschien 
wel staatkundigen. Luther had zich tegen de Kerk met den Bijbel 
gewapend; de oud katholieke confreriebroeders begonnen dien, 
al of niet daartoe wetenschappelijk voorbereid, voortaan meer te 
lezen, dan er episoden uit te vertoonen : enkele factors droegen 
begrippen voor die tegen Rome waren , anderen licten de geloofs- 
