75 
ten zeer algemeen deed worden, zag men in den „Königlichen Berggarten” te Herrenhausen, bij 
Hannover. 
Deze was in 1854, na aanvankelijk in eene tobbe gekweekt geweest; t.e zijn, daarmede 
in ’t midden van een groot grasperk zoo diep geplant, dat er van de tobbe | zigtbaar was. 
Dit schijnt geen hinderpaal geweest te zijn voor de plant om zicli Avem^l|terk te ontwik- 
kelen, waarom men haar ook niet weder opnam, maar slechts gedurende de wintermaanden doel- 
matig bedekte. In 1858, toen Prof. K. Koen haar in zijn WochenscJirift fiïr Gartnerei nnd 
Pftanzenhmcle vermeldde, had zij zich in drie korte stengels — eigenlijk volgens de kruid- 
kundige benaming wortelstokken of rhizomen — gesplitst, en bezat de geheele plant een om- 
vang van niet minder dan 45 voet, met bladeren van geëvenredigde grootte, terwijl de plant een 
vijftal bloeiwijzen droeg van l J / 2 voet hoogte. 
De plant in het park van Endegeest, waarvan onze plaat een natuurgetrouw conterfeitsel 
geeft, wint het echter in dit opzigt. 
Voor eenige jaren werd zij, toen nog zeer klein zijnde, geplant in een grasperk, dat tegen 
't Noorden en Noord-oosten door opgaand geboomte beschut, en overigens geheel vrij ligt. De 
zeer talrijke bladeren hadden in den laatsten zomer elk een omtrek van 12 — 15 voet, de blad- 
stelen eene lengte van circa 3 voet. Ook deze plant droeg verscheidene bloeiwijzen. Eene daar- 
van, reeds sedert verscheidene weken afgesneden en dus half verdroogd, die thans voor mij ligt, 
is niet minder dan een meter lang. 
De indruk welken deze grootsch ontwikkelde plant niet alleen ,in dezen, maar ook in de 
zomers der beide voorgaande jaren maakte, is moeijelijk door woorden terug te geven; waar 
ik die plant ook zag, nergens zag ik het geheel en de onderdeden zulk een kracht ten toon 
spreiden. 
De Gunnera chilensis (of scabra) vereischt een lossen, maar daarbij sterken grond. Bagger- 
aarde b. v., goed met ouden koemest en wat beer doorwerkt, waarbij men op sommige plaatsen 
ook oud en fijngewreven veenmos voegt, maakt hiertoe een zeer doelmatig compost uit. Dat ech- 
ter een zoo sterk groeijend gewas den grond spoedig uitput behoeft geen betoog, zoodat eene ieder 
voorjaar hernieuwde bemesting dringend noodzakelijk is. 
Eene moerasplant zijnde heeft zij natuurlijk ook, gedurende haren groei, behoefte aan veel 
water, en dat wel in klimmende mate, wanneer zij tegen ’t midden van den zomer hare grootste 
kracht ontwikkelt; afnemend natuurlijk tegen 't najaar. Sommigen bevonden zich er evenwel ook 
goed bij, die gestadige begietingen na te laten; dit mag der plant niet ten nadeele zijn, wanneer 
ze in eenen van vocht doortrokken grond staat, over ’t algemeen is het toch raadzaam te achten 
reeds in ’t voorjaar, wanneer de jonge bladeren zich beginnen te ontwikkelen, met begieten aan 
te vangen en daarmede dagelijks — tenzij het zwaar regent — gedurende het grootste gedeelte 
van den zomer voort te gaan. 
Zeer ondoelmatig is het de plant tegen 't najaar op te nemen. Zij weerstaat echter zon- 
der bedekking onze winterkoude volstrekt niet. Men moet haar dus in ’t najaar dekken, wil 
men haar behouden. Maar juist met dat bedekken dient veel behoedzaamheid in acht genomen 
