19 
grassen over Java besproken. Miouel is in zijne Flora spaarzaam 
met de vermelding van het gebruik, dat de bevolking van de 
grassen maakt. Het was de paardenarts Mars, die het eerst een 
overzicht gaf van de meer of minder nuttige grassen. Wel vindt 
men in de vroegere litteratuur eenige aanwijzingen omtrent 
de waarde dezer plantensoorten verspreid; zoo werd bijv. door 
VAN DER Pant een onderscheid gemaakt tusschen rawah-, sawah- 
en tegalgras. Ook later vindt men het rawahgras als minderwaardig 
tegenover tegal- en sawahgras gesteld. Sinds echter gebleken is 
uit het onderzoek van W. R. Tromp de Haas, dat onder de 
rawah-planten zeer voedzame grassen voorkomen, mag dat ongun- 
stige oordeel niet meer voor de geheele vegetatie gelden. 
Over eene botanische analyse van als paardenvoeder verkocht 
en in het wild gesneden gras werd door Scharlee en MOENS 
(Batavia) bericht: Het Bataviaasche grasmengsel bestond volgens 
hun voor 4 / 3 uit padie-padie-gras ( Oryza sativa L. var.), verder 
kwam er in voor oedoelan (Panicum indicum L. var) ; kasoeran 
( Isachne miliacea Roth.), boei tan {Panicum niiliare Lam.) en 
grientingan, Cyperaceae ontbraken zelden ; het meest werden 
aangetroffen Eleocharis plantaginca R Br.; Fimbrislylis viiliacca 
Yahl., Scirpus mucronatus L. (S. Javanus Xees), en Fuirena 
tunbcllata Rottb. {F. pentagona Wight). Van tijd tot tijd werden 
gevonden de Pontederiacea Monochoria vaginalis Presl., eenige 
kleine Scrophulariaceae uit de geslachten Vandellia, Limnophila, 
Bonnaya; verder Pouzolzia indica Gaud; (Urticaceae) en Jussicaa 
suffrnticosa L. (Onagraceae). 
Gedurende de in Batavia gehouden voedingsproef werden mij 
dagelijks monsters toegezonden van het geleverde gras; hierbij 
werd opgemerkt, dat het door den leverancier van de Artillerie 
aangebrachte gras tweemaal bijna geheel bestond uit wawaderan 
(Isackne miliacea); overigens was padi-padi het hoofdbestanddeel 
van het mengsel; Cyperaceae ontbraken bijna nooit. Van Koeta- 
Radja werden 4 monsters toegezonden, die totaal uit wawaderan 
bestonden. Het gras van Salatiga en Padalarang was te her- 
kennen aan het groot gehalte grientingan (Cynodon dactylon) ; 
de mengsels van Soerabaia en Banjoe Biroe bevatten geheel 
andere soorten, wawaderan en grientingan waren afwezig. 
