10 
meer aanwezig; daarvoor in plaats zijn ontstaan water en koolzuur, 
beide in dampvorm ontweken, terwijl een gedeelte van de zuurstof 
^er omringende lucht is verbruikt. Men zegt nu, dat de suiker 
bij de verbranding zich met zuurstof verbonden en daarbij koolzuur 
en water geleverd heeft. De hoeveelheid warmte, die ontstaat, 
indien men suiker totaal omzet in koolzuur en water, is steeds dezelfde, 
hetzij deze omzetting plaats heeft door eene verbranding met 
vuur verschijnselen, hetzij de vorming van koolzuur en water eerst 
geschiedt nadat door scheikundige werkingen de suiker te voren 
in eenvoudigere verbindingen wordt gesplitst. De hoeveelheid 
warmte die 1 gram van een organische stof doet ontstaan, indien zij 
door zuurstoftoevoer in koolzuur en water wordt omgezet, noemt 
men „verbrandingswarmte”; de eenheid, waarin deze grootheid 
wordt uitgedrukt is de „calorie”, dat is de hoeveelheid warmte, 
die noodig is, om 1 gram water te verwarmen van 0° tot 1 0 C. 
(dit is de zoogenoemde kleine calorie 1 ). 
Bij de ademhaling nu blijkt de uitgeademde lucht armer aan 
zuurstof en rijker aan koolzuur en water dan de ingeademde; er 
moet dus in het lichaam organische stof omgezet zijn in de beide 
genoemde verbindingen; de daarbij vrijkomende warmte wordt 
geacht de bron te zijn niet alleen voor de „lichaamswarmte”, maar 
ook voor door het lichaam te verrichten arbeid. Met behulp van 
het mechanisch arbeidsaequivalent kan men de hoeveelheid arbeid 
berekenen, waarin een zeker quantum voedsel kan omgezet worden. 
Talrijke proeven hierover toonden aan, dat het „nuttig effect” van 
het verteerde voedsel verre beneden de berekende hoeveelheid 
bleef en bovendien dat het nuttig effect afhankelijk was van den 
aard van den arbeid. 
In den regel werd J / 3 van de berekende hoeveelheid arbeid bij 
de waarneming gevonden. De rest moet noodig zijn voor „inwen- 
dige arbeid” (in casu, bloedsomloop, kauwarbeid, verteringspro- 
cessen, verlies door bacteriewerking in het darmkanaal, enz.). 
Hoe berekent men de hoeveelheid arbeidsvermogen, die het 
voedsel kan leveren? Ten eerste wordt daartoe de verbrandings- 
1) Een groote calorie is de hoeveelheid warmte, noodig, om 1 K.G. water 
één graad C. te doen stijgen. Wordt hieronder over caloriën gesproken, dan is 
steeds daarmede bedoeld : kleine caloriën. 
