— 138 — 
standigheden sterk uiteenloopen. Als regel kan men ook hier 
stellen : hoe gunstiger de groeivoor waarden, des te later bloeien 
de planten. Bij onze variëteiten klinting en penang werd een 
enkele maal op ons proefveld reeds drie maanden na het planten 
bloei waargenomen, terwijl in normale gevallen eerst na ongeveer 
7 maanden bloei verschijnselen optreden. Ook is het voorgekomen, 
dat bij een variëteit het eene jaar hoewel spaarzaam bloeiver- 
schijnselen werden opgemerkt, terwijl deze het andere jaar uit- 
bleven. 
De variëteit manis, die over geheel Java zoowel in het hoog- 
land als laagland veelvuldig wordt verbouwd, hebben wij onder 
de meest uiteenloopende groeivoorwaarden steeds als vroegbloeiend 
leeren kennen; ook onze smalbladige Singapoorsche cassave schijnt 
tot de regelmatig vroegbloeiende typen te behooren. Het zal bij 
de vroegbloeiende typen met groote vruchtdracht wenschelijk 
kunnen zijn eerder tot den oogst der wortelknollen over te gaan, 
dan bij die typen waarbij de bloei later of niet intreedt. Het is 
wellicht in verband hiermee, dat men onze manis een vroegrijpe 
variëteit noemt. Met dezen term vroegrijp schijnt men dan te 
willen aanduiden, dat de variëteit vroeg moet worden geoogst, 
wil men zich een maximum geldelijk voordeel verzekeren. Echter 
zal het bezigen van dien term in vele opzichten verwarring stichten. 
Van een rijp worden der knollen kan men toch bij de cassave 
eigenlijk bezwaarlijk spreken. Met eenig recht zoude men die 
knollen rijp kunnen noemen, waarbij het maximum zetmeelge- 
halte bereikt is; echter is omtrent het tijdsverloop, waarbinnen 
dit maximum zetmeelgehalte der knollen wordt behaald bij de on- 
derscheiden variëteiten, thans zoo goed als niets bekend, zoodat men 
hiermee tot nu toe zoo goed als geen rekening heeft kunnen houden. 
Het afsterven der bovenaardsche deelen kan bij cassave geen 
maatstaf zijn tot eenige rijpheidsbepaling der wortelknollen. Op 
ons proefveld komen planten voor van de variëteit manis, die bijna 
drie jaar oud zijn en waarbij van afsterven nog geen sprake is; 
de knollen dezer planten zijn echter ten deele geheel houtig 
geworden en dus voor de consumptie ongeschikt. Ook met den 
levensduur der knollen kan het door de praktijk ingevoerde 
