29 
gebrachte zaailingen en doet daar hetzelfde. Zoodoende komen 
de plantjes schots en scheef in den grond te staan. 
Het uitplanten op rijen geschiedt in West-Java geheel op het 
oog; van daar dat zij gewoonlijk niet zuiver recht loopen, maar 
dit toch zooveel mogelijk doen. Men richt zich daarbij naar de 
sawahdijkjes. Zijn hierin bochten, dan snijdt men deze af en 
tracht dan, dicht langs de recht loopende stukken van een dijkje 
blijvend, eerst een rechte rij af te planten; naar deze eene richt 
men zich voor de volgende rijen. Ook plant men vaak in een 
even krom loopende rij als de vakjes, doordien men zich geheel 
naar deze laatste richt. 
Sommige landbouwers in de Preanger laten op sawahvakken 
van eenigszins groote afmetingen, in de richting van de diago- 
nalen of dwars over het midden, een grooter ruimte open dan de 
plantwijdte op het overig deel van dat vak bedraagt. Te dier 
plaatse wordt dikwerf meteen de grond wat uitgediept tot een 
geul om het water gemakkelijk af te laten. Vermoedelijk zal 
oorspronkelijk de empirie geleerd hebben dat door dat wijder 
planten de toetreding van licht en lucht, in het belang van het 
gewas, wordt bevorderd. 
Naar de meer of minder forsche stengelontwikkeling brengt 
men telkens 2, 3 tot 4 soms ook wel 5 plantjes tegelijk in den 
grond. Geoefende plantsters vatten de zaailingen met duim en 
wijsvinger bij den stengel aan op ongeveer 2 a 3 c.m. boven de 
plaats, waar de wortels beginnen. De overige drie vingers worden 
met de toppen benedenwaarts uitgestrekt. Zoo wordt de hand in 
den modderigen grond gebracht, doch niet dieper dan noodig is, 
d.w.z. totdat duim en wijsvinger met den modder in aanraking 
komen. De gestrekt gehouden drie vingers maken dus als ’t ware 
het plantgat, waarin de zaailingen komen te staan. Terwijl men 
deze loslaat, licht men meteen de hand op; de modderige grond 
vult dan dat plantgat van zelf aan. 
In sommige streken worden de zaailingen niet aanstonds uit het 
kweekbed op het plantveld overgeplant, doch eerst verspeend, 
in de Soendalanden tjeungtjeum, in Midden Java tjotjohan ge- 
noemd. 
