12 
verkeer wonen. Hier gaat men aanstonds over tot de bewerking 
der sawahs, zoodra het water maar beschikbaar is. 
In onderscheidene streken, waar de bevolking de vrije beschik- 
king heeft over het water en de bevloeiing dus niet onder technisch 
beheer gebracht is, neemt vrijwel iedere landbouwer zooveel 
water als hij meent noodig te hebben. Naar het heet, met eerbie- 
diging van de aanspraken daarop door derden, in werkelijkheid ech- 
ter voorzoover zulks met zijn eigen belangen is overeen te brengen. 
En treedt hij terzake al in overleg met zijne medelandbouwers, 
wier velden met de zijne in een complex liggen, zoo geeft deze 
wijze van doen alleen in de bovenstreken en zoolang de leidingen 
het water overvloedig aanvoeren, geen moeilijkheden, in de vlakte 
echter, waar de bevloeliingsgebieden gewoonlijk van grootc uit- 
gestrektheid zijn en het debiet der leidingen beperkt is, ontstaan 
daaruit geschillen, waarbij de zwakkeren en zij, wier gronden 
in de benedenstreken of ’t verst van de leidingen liggen, ’t meest 
worden benadeeld. 
In andere streken weer, waaronder een groot deel van de Preanger, 
heeft de bevolking, in onderling overleg, eene soort waterverdee- 
ling in het leven geroepen met gebruikmaking van boomstammen, 
welke op het midden uitgekapt zijn, en als meetschotten dienst 
doen. (S. tjowal of tjowak ) Waar noodig heeft de verstrekking van 
het water bij beurt vloeiing plaats. 
Waar de irrigatie in technische handen berust, is langzamerhand 
orde en regelmaat gebracht. Daar zijn, gegrond op jarenlange 
onderzoekingen aangaande het debiet der rivieren en leidingen 
en de behoefte aan water, in overleg met het Bestuur en de 
bevolking, regelingen getroffen omtrent de wat er vers trekking. 
Deze heeft, in verhouding tot de te bevloeien oppervlakte, door 
middel van meetschotten plaats, aangebracht aan de verdeelpun- 
ten der leidingen. 
Bij het regelen van de verschillende werkzaamheden voor de 
rijstteelt op sawahs pleegt de landbouwer vóór alles het tijdstip 
vast te stellen, waarop hij het zaad zal uitzaaien. Dit vormt het 
punt van uitgang, den eigenlijken grondslag, waarop de overige 
werkzaamheden berusten. En daar verreweg de meeste land- 
