10 — 
5. Niet bewaterbare rijstvelden. 
De niet bewaterbare rijstvelden worden in het spraakgebruik 
in West Java onderscheiden in hoema of ladang en tipar , in 
Midden- en Oost Java in gaga , pégagan of pénggagan en tégal. 
De laatste benaming kent men in de Soendalanden niet in de 
beteekenis van bouwgrond, wei in die van terrein, begroeid met 
gras, alangalang, ten hoogste met eenig struikgewas en ge- 
woonlijk als weideplaats in gebruik. Waar men in de Soenda- 
landen van tëgal spreekt in de beteekenis van bouwgrond, daar 
schijnt zij der bevolking te zijn opgedrongen door Bestuurs- 
ambtenaren, die in Javaansche streken hebben gediend. In allen 
gevalle wordt die benaming nooit gebezigd voor gronden, met 
padi beplant of hiertoe bestemd. 
Een hoema (of ladang ) in West Java, overeenkomende met 
een gaga [pegagan of pénggagan) in Midden- en Oost Java, is 
eene ontginning voor drogen rijstbouw of beplant met bergrijst, 
aangelegd op terrein, te voren bedekt geweest met zwaar bosch, 
hetwelk men voorzooveel noodig heeft opengekapt Tipars in 
West Java, overeenkomende met tégals in Midden- en Oost Java, 
zijn eveneens niet bewaterbare voor rijstteelt bestemde of met 
bergrijst beplante velden, maar aangelegd op gronden, welke in 
de Soendalanden tégal worden genoemd. Begrijpelijkerwijze 
kan men ten aanzien van zulke velden niet volstaan met, nadat 
de grond gezuiverd is van de bekleeding, dien eenvoudig te 
bepooten, zooals bij de hoema' s gebruikelijk is: de bodem moet 
bepaaldelijk worden bewerkt om er een eenigszins loonenden 
oogst van te verkrijgen. Neemt dus de tipar in den landbouw 
eene hoogere plaats in dan de hoema , haar bezit heeft ook een 
deze gronden alleen tegen het begin van den oostmoesson te beplanten, als de 
waterstand in de rivieren aan het afnemen is. Ten einde de aanplantingen van 
het benoodigde water te verzekeren, zijn in de rivieroevers doorgravingen of 
arisans gemaakt, die zich soms tot grooten afstand landwaarts als leidingen of 
geulen voortzetten. Zij zijn, wat haren aanleg betreft, ’t best te vergelijken met 
de afvoergoten ter weerszijden van groote rij-en binnenwegen om het regenwater 
te loozen. 
Meestal is de richting der arisans tegengesteld aan den stroom in de rivier. 
Naar die doorgravingen heeten de onderhavige velden s. arisan. Men treft ze 
langs den benedenloop aan van de Ogan en de Komering. 
