— 9 
baoe, zoo is ook de daarop aangelegde tjakaran vrij van landrente. 
Maar bovendien zijn bezitters van erven niet vol heerendienst- 
plichtig en vrijgesteld van /««^«diensten. Afgescheiden van het 
vorenstaande wordt de vochtigheid van den bodem, welke het 
aanleggen van tjakarans meebrengt, niet bevorderlijk geacht voor 
de gezondheid der opgezetenen, ook niet in het belang der op het 
erf aanwezige vruchtboomen. 
b. Gaga rantjah. 
Een andere Vorm van rijstbouw, in de residentie Kédiri eigen 
aan de afdeeling Trënggalek en in de residentie Madioen hier 
en daar in de afdeeling Panaraga, ook elders toegepast, is de 
cultuur, bekend onder de benaming van gaga-rantjah. Zij vormt 
als ’t ware den overgang tusschen den eigenlijken gaga- en den 
sawahbouw en heeft niet uitsluitend op zuiver van regen afhan- 
kelijke velden plaats, doch ook op bevloeibare sawahs, echter 
op de zoodanige, die het water niet geregeld noch in voldoende 
hoeveelheid bekomen. De rijst wordt er op dezelfde wijze op 
verbouwd als op de eigenlijk gaga-gronden d.w.z. er worden 
geen kweekbedden aangelegd. Instede hiervan wordt het zaad uit- 
gepoot, alleen wordt daartoe in plaats van berg- of gaga-padi 
sawahrijst gebezigd. De eerste 1 a 1 ± maand moet de aanplant 
het maar met den dauw en den regen stellen. Bewatering zou 
het gewas schaden, zegt men. Zijn de regens doorgekomen, dan 
worden de galëngans hersteld, maar ook voorzoover voldoende 
is om niet meer water op het veld te houden dan gevorderd 
wordt. Valt er veel regen, zoo laat men die dijkjes zelfs opzet- 
telijk open in plaats van ze door te trekken, desnoods breekt 
men ze hier en daar op. Tot de hierbedoelde cultuur gaat de 
bevolking over, wanneer zij meent dat de naderende westmoesson 
arm aan regen belooft te zijn 1). 
1) In het Rëmbangsche verstaat men onder gaga-rantjah niet de hierbeschreven 
cultuurwijze, maar die, waarbij het zaad aanstonds op het veld uitgepoot wordt, 
dus zonder gebruikmaking van kweekbedden. 
In de residentie Palembang spreekt men van s. arisan. Dit zijn sawahs, 
aangelegd op de z.g. Ubak- en rënahg ronden: d.i. laag gelegen gronden niet 
ver landwaarts van de groote rivieren. Daar zij in den westmoesson, wanneer 
de rivieren buiten hare oevers treden, overstroomd worden, zoo pleegt men 
