— 4 
Op Java werd Coffea arabica aan het eind der 17de eeuw 
ingevoerd ; nog steeds neemt zij de eerste plaats in wat de 
uitgestrektheid van het cultuurgebied betreft. De Coffea liberica 
werd in 1876 op Java ingevoerd; de cultuur ervan heeft nooit 
de uitbreiding van die der vorige soort gekregen en het laat 
zich aanzien, dat ze die ook nooit bereiken zal. Als derde soort 
is te noemen Coffea robusta; onder dezen naam werd in 1900 
een Afrikaansche soort op Java ingevoerd. Haar cultuur heeft 
in de allerlaatste Jaren een hooge vlucht genomen; het gebied, 
in dien tijd met haar beplant, mag zeker op duizende bouws 
geschat worden. 
Behalve de drie opgenoemde koffiesoorten zijn ook hybriden 
tusschen de soorten onderling in cultuur. Alleen op Java 
worden, voorzoover ik weet, op groote schaal koffiehybriden 
geplant; zoo goed als uitsluitend is dit een bastaard tusschen 
Coffea arabica en C. liberica, die omstreeks 1885 op het land 
Kalimas, bij Bodja, gevonden is. In de eerste jaren werd weinig 
opmerkzaamheid aan dezen vorm geschonken; in de laatste jaren 
is de belangstelling voor bastaarden toegenomen en, hoewel 
vooral technische moeilijkheden een snelle uitbreiding der 
aanplantingen ervan tegenhouden, geleidelijk begint zich ook 
van de koffiehybriden een cultuur op groote schaal te ont¬ 
wikkelen. 
1) Een merkwaardig document betreffende den invoer van Coffea arabica op 
Java is een brief van Nicolaas Witsen, dd. September 1713 (Amsterdamsche 
Universiteits Bibliotheek, Bf. 71), waarin hij schrijft: ,,Ik hebbe voor vele jaeren 
den Hr. generaal van Hoorn geport om de eoffy te doen cultiveren, hij heeft 
dan op mijn aaraeding over Suratte een plantje uyt Arabia bekomen, tot Batavia 
geplant, en dat opwassende, daervan aen mij het eerst een tekening gesonden en 
namaels enige reets geteelde koffi, een hantvol of ses, en weder daerna enige 
klijne plantjes of jonge boompjes, twee waeren levendig, ik dede die planten 
in de Hortus Medicus alhier planten, een is heden een boom geworden als 
een kerseboom in hoogt, en sij staende in een glase huys, geeft vrucht, sodat 
de Heeren over die tuijn deselve reets hehben geproeft, en met dese schepen 
komt 2000 pont over. . . Het sijn wel 8 of 10 jaeren, dat ik over dese saak 
heb geivert”. 
Volgens Boerhave (Index alter Plantarum quae in Horto Academieo Lugduno- 
Batavo aluntur, 1720, II, pag. 217) had van Hoorn op aansporen van Witsen 
versche koffiezaden uit Mokka laten komen. Van deze hoornen stammen de 
uitgebreide aanplantingen op Java dus af. 
