de gele vlekken der Hemileia-sporen opmerken. De mogelijk¬ 
heid bestaat, dat de bladziekte zich gaandeweg ook op de robus- 
takoffie zal inburgeren, evenals zij zich aan de Liberiakoffie heeft 
aangepast. Vaste gegevens bezit men daarover thans nog niet; 
de oudste op' Java aanwezige robustaboomen zijn thans eerst 8 
jaar oud en deze vertoonen nog geen spoor van achteruitgang; 
de uitbreiding van de cultuur dagteekent eerst van de laatste 
jaren; zij is dus van te jongen datum om een mogelijke toename 
van bladziekte in de robustakoffie waar te nemen. 
Uit een commercieel oogpunt v'erdient het zeker aanbeveling 
op het oogenblik, nu de robustakoffie ongekend hooge producties 
voortbrengt, hooger dan de Javakoffie zelfs in den bloeitijd harer 
cultuur heeft opgeleverd, de cultuur ervan op groote schaal te 
beginnen en zoo snel mogelijk uit te breiden. Dit mag echter 
geen reden zijn om de oogen te sluiten voor het gevaar, dat de 
bladziekte zich meer en meer in de soort zal gaan nestelen en 
ov'cr cenige tientallen van jaren misschien de cultuur ervan zal 
onmogelijk maken, juist zooals dat met de Liberiakoffie gebeurd 
is. Het is te voorzien, dat dan, evenals bij Java- en TJberiakoffie 
werd waargenomen, de cultuur zich slechts in eenige, door kli¬ 
maat en bodem voor robusta bijzonder geschikte streken, zal 
kunnen in stand houden. 
Ten slotte blijft mij nog over den invloed te bespreken, wel¬ 
ken de bladziekte op de hybriden heeft. De koffiehybride, welke 
alleen op groote schaal geplant wordt, is de straks reeds ge¬ 
noemde Kalimasbastaard, uit de kruising C. liberica $ X ^^a- 
bica (ƒ ontstaan (Fig. 3). De zaailingen van den oorspronkelijken 
boom zijn zeer variabel (Fig. 4) en bestaan voor een groot deel 
uit minderwaardige typen. Daarom moest men tot een andere 
wijze van vermenigvuldigen zijn toevlucht nemen en vond die 
in het enten. Voor het aanleggen van aanplantingen in het 
groot worden thans uitsluitend enten gebruikt, die meestal op 
een Liberia-onderstam, een enkele maal op robusta of hybride 
geplaatst worden. 
De oorspronkelijke Kalimashybride bestaat nog, heeft echter 
ten gevolge van zijn ongunstige standplaats veel geleden. De enten 
