12 
daarentegen, op verschillende ondernemingen uitgeplant, hebben 
zich goed gehouden. De bladziekte heeft in deze aanplantingen 
nooit de verwoestingen aangericht, welke bij Liberia- en Javakoffie 
waargenomen zijn. Hier bezitten wij wat meer gegevens omtrent 
« 
den weerstand tegenover de Hemileia; de oudste aanplantingen 
van hybriden-enten zijn thans twintig jaar oud; zij vertoonen nog 
geen spoor van achteruitgang. 
Toch is de hybride niet volkomen immuun tegen de bladziekte; 
aan planten, die onder ongunstige voorwaarden groeien, door 
alang-alang verstikt werden of onder wortelparasieten te lijden 
hadden, heb ik wel eens de gele sporenvlekken van Hemileia 
kunnen waarnemen. Xu echter in de twintig jaar, dat zij in 
cultuur zijn, de bladziekte nog niet zichtbaar in de Kalimas-enten 
is toegenomen, mag wel aangenomen worden, dat ook in de 
toekomst weinig gevaar voor een adaptatie van de schimmel aan 
de hybride bestaat. (Fig. 3). 
b. Tylcjichussoorten. 
Onder de vijanden der koffiecultuur nemen twee Tylenchussoorten 
de tweede plaats in. Deze in koffiewortels parasieteerende aaltjes 
werden in 1898 door Prof. Zimmermanx ontdekt i); het is zeer 
waarschijnlijk, dat zij toen reeds langeren tijd in koffieaanplan- 
tingen voorkwamen en het zg. koffiemoe-worden van gronden 
aan hen moet worden toegeschreven. De gevolgen der aaltjes- 
ziekte zijn nog ernstiger dan die der bladziekte; terwijl van de 
laatstgenoemde plaag de boomen, tenminste die van Coffea arabica, 
zich weer kunnen herstellen, is dit met de aaltjesziekte niet het 
geval. De eenmaal goed aangetaste boomen brengen nimmer 
meer een oogst voort, kwijnen weg en eindigen met af te sterven. 
Zimmermanx heeft twee verschillende aaltjessoorten als koffie- 
parasieten beschreven. Er moet uit een practisch oogpunt een scherp 
onderscheid tusschen beide gemaakt worden. De ééne, Tylenchus 
Coffeae, is in aanplantingen zoo goed als uitsluitend in wortels 
van Javakoffie gevonden; de ander daarentegen, Tylenchus acuto- 
caudatus, tast ook andere koffiesoorten aan en schijnt meer omni- 
1) Zie „Mededeelingen uit ’s Lands Plantentuin”, No. XXVII en No. XXXVII, 
ZiMMERMANN, de Neiuatoden der koffiewortels. 
