13 — 
voor te zijn; zij is door ZIMMERMA.NN zelfs in theewortels gevonden. 
Op plekken, waar Tylenchus Coffeae in den grond aanwezig 
is, slagen aanplantingen van Javakoffie nimmer, die van Liberia- 
koffie daarentegen wel. De vatbaarheid van robustakoffie voor 
deze aaltjessoort is nog niet geheel zeker vastgesteld. Aange¬ 
zien het mij echter gemakkelijk gelukt is bij infecüeproeven 
robustaplanten, ermede te besmetten, en een enkele maal in 
robustawortels van een onderneming afkomstig, T. Coffeae aan¬ 
getoond kon worden als oorzaak van het kwijnen der planten, is 
de robusta zeker niet immuun voor de aaltjessoort; Liberiakoffie 
is dat practisch wel. Men is er daardoor toe gekomen een der¬ 
gelijke werkwijze toe te passen als in den wijnbouw geschiedt 
met de voor druifluis immune Amerikaansche wijnstokken *); men 
is begonnen C. arabica op C. liberica te enten. Deze proeven 
slaagden vrij goed; tot een toepassing in het groot is het echter 
niet gekomen. Thans, nu meer en meer de hybride als een zeer 
waardevolle vorm wordt erkend, die bovendien gemakkelijker 
verent kan worden dan de Javakoffie en minder afhankelijk is 
voor het zetten en slagen der bloeien van de weersgesteldheid, 
wordt deze uitsluitend voor entrijs gebruikt. 
De andere Tylenchussoort, T. acutocaudatus, tast zoowel Java¬ 
koffie, als Liberia en robusta aan; die op een wortel van een 
dezer soorten geplaatst zijn, hebben er natuurlijk evenveel van te 
lijden. Voorloopig kennen wij geen koffiesoort, die tegen T. 
acutocaudatus immuun is; met het oog op haar omnivore eigen¬ 
schappen is de kans op het vinden van zulk een vorm gering. 
Er kan nog een reeks van andere koffievijanden genoemd worden: 
geen dezer heeft uit een practisch oogpunt zulk een beteekenis 
als de beide vorige. Groene en zwarte luis, oeret, hoorders, boeboek 
en oeler boemi onder de dierlijke, verschillende bladparasieten en 
de onder den naam djamoer oepas saamgevatte op de schors 
levende schimmels onder de plantaardige plagen kunnen wel is 
waar in bepaalde jaren of plaatselijk de aanplantingen zware 
schade toebrengen, doch als factor bij den achteruitgang der koffie¬ 
cultuur hebben zij slechts geringen invloed. 
1) vgl. bv. Frank, Krankheiten der Pflanzen (1896) III p. 154. 
