— 125 — 
In de eerste plaats zullen eenige moederboomen van de on¬ 
dernemingen Pantjoer en Kalisat (Besoeki) behandeld worden. Zij 
vallen alle binnen den eigenlijken vormkring der eigenlijke soort; 
daaruit zal dus blijken, dat de tot de eigenlijke soort behoorende 
typen onderling nog weer scherpe verschillen vertoonen. Wel is 
waar zijn deze verschillen voor Coffea arabica slechts voor één 
tijdstip bij de afzonderlijke boomen nauwkeurig nagegaan; bij de 
andere koffiesoorten daarentegen, als Coffea liberica en Coffea 
abcokuta is waargenomen, dat dergelijke afwijkingen ook bij een 
vergelijking, die zich over langeren tijd uitstrekt, constant zijn. Ook 
heb ik bij mijn herhaalde bezoeken aan de onderneming Pantjoer 
de daar aanwezige moederboomen telkens kunnen vergelijken en 
daarbij, in overeenstemming met den Administrateur, die de boomen 
geregeld nagaat, steeds dezelfde afwijkingen teruggevonden. 
Er moge nog op gewezen worden, dat de moederboomen van 
de onderneming Pantjoer alle onder ongeveer dezelfde omstan¬ 
digheden groeien; de tuinen met moederboomen liggen tusschen 
de 3500 en 4000 voet boven zee; de sterke hellingen maken hier 
en daar echter nog al verschil in de hoeveelheid licht, welke de 
planten ontvangen. Voor de tuinen op hellingen, die naar het 
Oosten gekeerd zijn, vindt men meestal een veel zwaarder en 
eerder rijpenden oogst, dan voor de tuinen, gelegen op naar het 
Westen gekeerde hellingen. De tuinen met moederboomen op 
de onderneming Kalisat zijn alle op oen vlak stuk gelegen en 
hier zijn dergelijke verschillen in de uitwendige omstandigheden 
dus uitgesloten; de vergelijking tusschen de boomen van een¬ 
zelfde onderneming is daar dus zuiverder. Bij een vergelijking 
van de moederboomen van Pantjoer met die van Kalisat zou 
met de sterke klimatische verschillen tusschen beide onderne¬ 
mingen natuurlijk rekening gehouden moeten worden. 
Een groot aantal moederboomen, die door afwijkingen met 
bekende variëteiten overeenkomen, zijn in de groep \'an deze 
laatste opgenomen, al is de erfelijkheid van die typen ook niet 
bewezen. Bij zulk een behandeling komen de eenheidskenmerken 
der afzonderlijke variëteiten m. i. beter tot hun recht. 
